همسايگان و تعهّد داشتن در برابر دوستان و رأس همهء آنها حياست » . « 1 »
تعبير به « يُدْلِجُوا » از مادهء « ادْلاج » كه به معناى سير در ابتداى شب يا تمام شب است اشاره به اين است كه انسان بايد خدماتش به مردم بى سر و صدا و غالباً مخفيانه باشد مخصوصاً با تعبير « مَنْ هُوَ نائِمٌ » ( كسى كه در خواب است ) تا آبروهاى آنها محفوظ بماند و در برابر ديگران شرمنده نشوند .
اين يك برنامهء جامع و كامل است كه زندگى فردى و اجتماعى را كاملًا اصلاح مىكند .
دنياى مادى امروز ، كمكرسانى به نيازمندان را تحت برنامههاى محدود ، در اختيار دولتها قرار مىدهد و افراد ، كمتر مسئوليتى براى خود قائلند ، در حالى كه در اسلام چنين نيست ؛ همهء كسانى كه توانايى دارند ، در برابر مشكلات و نيازهاى حاجتمندان مسئوليت دارند تا آنجا كه پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله در حديث معروفى مىفرمايد :
« وَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ لا يُؤْمِنُ بِي عَبْدٌ يَبِيتُ شَبْعَانَ وَأَخُوهُ أَوْ قَالَ جَارُهُ الْمُسْلِمُ جَائِعٌ ؛
سوگند به كسى كه جان محمد در دست قدرت اوست كسى كه شب سير بخوابد و برادر مسلمانش ( يا فرمود : همسايهء مسلمانش ) گرسنه باشد به من ( كه پيغمبر اسلام ) ايمان نياورده است » . « 2 »
در نامهء معروف امام عليه السلام به « عثمان بن حنيف انصارى » ( نامهء 45 ) نيز همين معنا با تعبير جامع ديگرى آمده است ، آنجا كه مىفرمايد :
« هَيْهَاتَ أَنْ يَغْلِبَنِي هَوَايَ وَيَقُودَنِي جَشَعِي إِلَى تَخَيُّرِ الأَطْعِمَةِ وَلَعَلَّ بِالْحِجَازِ أَوِ الْيَمَامَةِ مَنْ لا طَمَعَ لَهُ فِي الْقُرْصِ وَلا عَهْدَ لَهُ بِالشِّبَعِ أَوْ أَبِيتَ مِبْطَاناً وَحَوْلِي بُطُونٌ غَرْثَى وَأَكْبَادٌ حَرَّى ؛
هيهات كه هواى نفس بر من چيره شود و حرص و طمع مرا وادار به انتخاب طعامهاى لذيذ نمايد در حالى كه شايد در سرزمين حجاز يا يمامه ( يكى از
هامش
( 1 ) . كافى ، ج 2 ، ص 55 ، ح 1
( 2 ) . بحارالانوار ، ج 71 ، ص 368 ، ح 58