شرح و تفسير نه سستى و نه پيروى از سخنچين
امام عليه السلام در اين گفتار حكيمانهء خود به دو خصلت بد و آثار منفى آنها اشاره كرده مىفرمايد : « آن كس كه از سستى اطاعت كند حقوق افراد را ضايع مىسازد و كسى كه از سخنچين پيروى كند دوستان خود را از دست خواهد داد » ؛
( مَنْ أَطَاعَ التَّوَانِيَ ضَيَّعَ الْحُقُوقَ ، وَمَنْ أَطَاعَ الْوَاشِيَ ضَيَّعَ الصَّدِيقَ )
. توانى از مادهء « ونى » ( بر وزن رمى ) به معناى سستى كردن است .
منظور امام عليه السلام از اطاعت « توانى » آن است كه انسان در كارهاى خود تنبلى كند و امورى را كه لازم است به موقع انجام گيرد انجام ندهد و تدبير و مديريت صحيح در كارهاى خود نداشته باشد .
روشن است كه سستى در انجام كارها در موقع مناسب سبب تراكم آنها مىگردد و تراكم آنها سبب ضايع شدن بخشى از آن مىشود . به يقين چنين كسى هم حق خالق را ضايع مىكند و هم حق مخلوق را كه سادهترين نمونهء آن كاهل بودن در نماز است ؛ كسى كه نماز را به تأخير مىاندازد بسيار مىشود كه آن را ضايع مىكند . در مورد حقوق مخلوق نيز همينگونه است ؛ مثلًا شخصى كارمند يا اجير كسى شده كه امورى را براى او انجام دهد . اگر تنبلى بر وجود او مستولى شود ، به وقت سر كار نيايد ، تا آخر وقت كار نكند و در اثناى وقت سستى به خرج دهد ، حق كسانى را كه او را استخدام كردهاند ضايع خواهد كرد . حتى افراد