- همانگونه كه خواهد آمد - نيز صحيح است ؛ ولى در حد اعلى نيست ، زيرا كار آنها شبيه غلامانى است كه از ترس تازيانهء مولا انجام وظيفه مىكنند .
اما گروه سوم كسانى هستند كه سطح فكر و معرفت و اخلاصشان برتر از اين است كه عشق به نعمتهاى بهشتى و وحشت از عذابهاى دوزخى آنها را به عبادت پروردگار وادارد ، بلكه محبت پروردگار و شكر نعمتهاى او و عشق به قرب حق آنها را به عبادت جذب مىكند . اين برترين انگيزهء عبادت است و اين عبادت آزادگان است ؛ آزادگان از عشق به جنت و ترس از نار .
شبيه اين معنا به صورت ديگرى - طبق روايتى كه مرحوم علامهء مجلسى در بحارالانوار آورده از آن حضرت نقل شده مىفرمايد :
« مَا عَبَدْتُكَ خَوْفاً مِنْ نَارِكَ وَلَا طَمَعاً فِي جَنَّتِكَ لَكِنْ وَجَدْتُكَ أَهْلًا لِلْعِبَادَةِ فَعَبَدْتُك
؛ ( خداوندا ! ) من تو را از ترس دوزخت پرستش نكردم و نه به جهت طمع در بهشت تو ؛ ولى تو را شايستهء عبادت ديدم و پرستيدم » . « 1 »
در حديث ديگرى از آن حضرت اين تقسيمهاى سهگانه به تعبير ديگرى نقل شده و در آخر آن آمده است :
« لَكِنِّي أَعْبُدُهُ حُبّاً لَهُ عَزَّوَجَلَّ فَتِلْكَ عِبَادَةُ الْكِرَامِ وَهُوَ الْأَمْنُ لِقَوْلِهِ عَزَّوَجَلَّ وَهُمْ مِنْ فَزَعٍ يَوْمَئِذٍ آمِنُونَ
؛ ولى من او را به جهت عشق به آن ذات پاك مىپرستم و اين عبادت بزرگواران است كه سبب آرامش و امنيت در روز جزاست ، زيرا خداى متعال مىفرمايد : آنها از وحشت آن روز در امانند » . « 2 »
نكته : انگيزههاى عبادت
شك نيست كه عبادت نياز به قصد قربت دارد ؛ يعنى بايد انگيزههاى آن الهى
هامش
( 1 ) . بحارالانوار ، ج 67 ، ص 186 .
( 2 ) . همان ، ص 197 .