الْخَلْقِ الْجَلِيلُ قَدْرُهُ الْعَظِيمُ غَنَاؤُهُ أَعْنِي الْحَيَاءَ فَلَوْلَاهُ لَمْ يُقْرَ ضَيْفٌ وَلَمْ يُوَفَّ بِالْعِدَاتِ وَلَمْ تُقْضَ الْحَوَائِجُ وَلَمْ يُتَحَرَّ الْجَمِيلُ وَلَمْ يَتَنَكَّبِ الْقَبِيحُ فِي شَيْءٍ مِنَ الْأَشْيَاءِ حَتَّى إِنَّ كَثِيراً مِنَ الْأُمُورِ الْمُفْتَرَضَةِ أَيْضاً إِنَّمَا يُفْعَلُ لِلْحَيَاءِ فَإِنَّ مِنَ النَّاسِ مَنْ لَوْ لَاالْحَيَاءُ لَمْ يَرْعَ حَقَّ وَالِدَيْهِ وَلَمْ يَصِلْ ذَا رَحِمٍ وَلَمْ يُؤَدِّ أَمَانَةً وَلَمْ يَعْفُ عَنْ فَاحِشَةٍ أَ فَلَا تَرَى كَيْفَ وُفِّيَ لِلْإِنْسَانِ جَمِيعُ الْخِلَالِ الَّتِي فِيهَا صَلَاحُهُ وَتَمَامُ أَمْرِهِ
؛ اى مفضل ! نگاه كن به صفتى كه خداوند تنها به انسان ارزانى داشته و حيوانات از آن محرومند ؛ صفتى كه مقامش و الا و غنايش بزرگ است ؛ يعنى حيا . اگر حيا نبود ، انسانها از مهمانشان درست پذيرايى نمىكردند ، به وعدههايشان وفا نمىنمودند ، نيازهاى ديگران را برآورده نمىساختند و به دنبال كارهاى خوب نبودند و از كارهاى زشت در هيچ چيز پرهيز نداشتند . به طورى كه بسيارى از كارهاى واجب نيز در پرتو حيا انجام مىشود ؛ اگر حيا نبود ، جمعى از مردم حق پدر و مادر را نيز ادا نمىكردند و صلهء رحم به جا نمىآورند و اداى امانت نمىنمودند و از هيچ كار زشتى پرهيز نداشتند . آيا نمىبينى خداوند چگونه براى انسان جميع صفاتى را كه در آن صلاح و كمالِ كار اوست به او ارزانى داشته است ؟ » . « 1 »
از اين حديث شريف به خوبى استفاده مىشود كه اثر حيا تنها پرهيز از زشتىها و قبايح - آنگونه كه بسيارى گمان مىبرند - نيست بلكه آثار مثبت زيادى در انجام واجبات و رعايت آداب و اخلاق انسانى دارد .
به همين دليل در حديثى از پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله مىخوانيم :
« مَنْ لا حَياءَ لَهُ فَلا إيمانَ لَهُ
؛ آن كس كه حيا ندارد ايمان ندارد » . « 2 »
از امام اميرمؤمنان در غررالحكم آمده است ،
« مَنْ لا حَياءَ لَهُ فَلا خَيْر فِيهِ
؛ كسى
هامش
( 1 ) . بحارالانوار ، ج 3 ، ص 81 .
( 2 ) . شرح نهجالبلاغهء ابن ابىالحديد ، ج 19 ، ص 47 .