شرح و تفسير دو راه خطا
امام عليه السلام در اين كلام حكمتآميز نخست به سرنوشت كسانى اشاره مىكند كه در انجام وظائف الهى خود كوتاهى مىكنند ، مىفرمايد : « كسى كه در عمل كوتاهى كند ، به اندوه گرفتار مىشود » ؛
( مَنْ قَصَّرَ فِي الْعَمَلِ ابْتُلِيَ بِالْهَمِّ )
. ممكن است اين اندوه و غم در آستانهء انتقال از اين دنيا باشد كه چشم برزخى پيدا مىكنند و سرنوشت رقتبار خود را مىبينند و فريادشان بلند مىشود و مىگويند : « رَبِّ ارْجِعُونِ * لَعَلِّى أَعْمَلُ صَالِحاً فِيمَا تَرَكْتُ » ؛ پروردگارا ! مرا باز گردانيد ، شايد در برابر آنچه ترك كردم ( و كوتاهى نمودم ) عمل صالحى انجام دهم » . « 1 »
نيز ممكن است اشاره به غم و اندوه در سراى آخرت باشد ، همانگونه كه قرآن از زبان آنها نقل مىكند كه مىگويند : « يَا حَسْرَتَا عَلَى مَا فَرَّطْتُ فِى جَنْبِ اللَّهِ » ؛ اى افسوس بر من از كوتاهىهايى كه در اطاعت فرمان خدا كردم » . « 2 »
نيز شايد اين غم و اندوه در خود دنيا باشد ، زيرا گاه انسان بيدار مىشود و از كوتاهىهايى كه كرده افسوس مىخورد و غم و اندوهى جانكاه او را فرا مىگيرد چرا كه مىبيند ديگران با اعمال صالح سراى جاويدان خود را آباد كردهاند و او با
هامش
( 1 ) . مؤمنون ، آيهء 99 و 100 .
( 2 ) . زمر ، آيهء 56 .