گويا اين سخن را از على عليه السلام گرفته آنجا كه فرمود :
« سُئِلَ أميرُالْمُؤْمِنينَ مَنْ أعْظَمُ النّاسُ حَسْرَةً قالَ مَنْ رَأى مالَهُ في ميزانِ غَيْرِهِ وَأدْخَلَهُ اللَّهُ بِهِ النّارَ وَأدْخَلَ وارِثَهُ بِهِ الْجَنَّةَ
؛ از اميرمؤمنان عليه السلام سؤال كردند چه كسى روز قيامت حسرتش از همه بيشتر است ؟ فرمود : كسى كه در آن روز اموال خود را در ميزان اعمال ديگران ببيند كه خدا او را به واسطهء آن مال وارد دوزخ كند و ديگرى را ( كه هيچ زحمتى را براى آن نكشيده بود براى نيكوكارىاش ) به سبب آن مال وارد بهشت سازد » . « 1 »
اين نكته شايان توجه است كه مقصود امام عليه السلام از اين سخن آن نيست كه انسان تنها به اندازهء تحصيل قوت خود تلاش و فعاليت اقتصادى داشته باشد بلكه به عكس ، طبق دستورات اسلام بايد از طرق صحيح بسيار تلاش كرد ولى اموالى را كه جمعآورى مىكند ، اضافهء آن را در راه خدا و كارهاى خير و خدمت به بندگانش صرف كند ، نه اينكه آنها را ذخيره كرده و براى وارثان بگذارد و خودش هيچ بهرهاى معنوى از آن نبرد .
قرآن مجيد نيز به همين معنا اشاره فرموده آنجا كه مىگويد : « وَيَسْأَلُونَكَ مَاذَا يُنفِقُونَ قُلِ الْعَفْوَ » ؛ از تو سؤال مىكنند چه چيز را انفاق كنند ؟ به آنها بگو از مازاد نيازمندىهاى خود انفاق كنيد » . « 2 »
« عفو » در لغت معانى فراوانى دارد ؛ از جمله مقدار اضافى مال و نيز بهترين قسمت مال . در حديثى از امام باقر عليه السلام آمده است :
« الْعَفْوُ ما فَضُلَ عَنْ قُوتِ سَنَةٍ ؛
عفو چيزى است كه از هزينهء سال اضافه بيايد » . « 3 »
مرحوم علامهء مجلسى در بحارالانوار در حديثى از كتاب خصال از اميرمؤمنان على عليه السلام چنين نقل مىكند كه شخصى از حاجتمندىاش به اميرمؤمنان عليه السلام
هامش
( 1 ) . بحارالانوار ، ج 70 ، ص 142 .
( 2 ) . بقره ، آيهء 219 .
( 3 ) . مجمع البيان ، ذيل آيهء مورد بحث .