خدا چگونه است ( كه سخن گفتن افضل باشد ) ؟ امام عليه السلام فرمود :
« لِأنَّ اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ ما بَعَثَ الْأنْبِياءُ وَالْأَوْلِياءُ بِالسُّكُوتِ إنَّما بَعَثَهُمْ بِالْكَلامِ
؛ خداوند پيامبران و اوصياى آنها را به سكوت مبعوث نكرد ، بلكه مبعوث كرد تا با مردم سخن بگويند ( و پيام خدا را به آنها برسانند ) » . حضرت در پايان اين حديث به نكتهء جالبى اشاره كرده فرمود :
« إنّكَ تَصِفُ فَضْلَ السُّكُوتِ بِالْكَلامِ وَلَسْتَ تَصِفُ فَضْلَ الْكَلامِ بِالسُّكُوتِ
؛ حتى هنگامى كه مىخواهى فضيلت سكوت را بيان كنى با كلام بيان مىكنى و هرگز فضيلت كلام را با سكوت بيان نخواهى كرد » . « 1 »
در حديث ديگرى از امام صادق از پدرانش از اميرمؤمنان على عليهم السلام چنين آمده است :
« جُمِعَ الْخَيْرُ كُلُّهُ في ثَلاثِ خِصالٍ النَّظَرِ وَالسُّكُوتِ وَالْكَلامِ فَكُلُّ نَظَرٍ لَيْسَ فيهِ اعْتِبارٌ فَهُوَ سَهْوٌ وَكُلُّ سُكُوتٍ لَيْسَ فيهِ فِكْرٌ فَهُوَ غَفْلَةٌ وَكُلُّ كَلامٍ لَيْسَ فيهِ ذِكْرٌ فَهُوَ لَغْوٌ
؛ تمام نيكىها در سه خصلت جمع شده است : نگاه كردن و سكوت و سخن گفتن . هر نگاهى كه در آن عبرت نباشد سهو و بيهوده است و هر سكوتى كه در آن فكر نباشد غفلت و بىخبرى است و هر كلامى كه در آن ياد خدا نباشد لغو است » . و در پايان اضافه فرمود :
« فَطُوبى لِمَنْ كانَ نَظَرُهُ عَبَراً وَسُكُوتُهُ فِكْراً وَكَلامُهُ ذِكْراً
؛ خوشا به حال كسانى كه نگاهشان عبرت ، سكوتشان فكر و كلامشان ذكر باشد » . « 2 »
نتيجه اينكه سكوت و كلام نيز مانند ساير اعمال انسان هستند كه اگر در حد اعتدال و شرايط لازم باشند فضيلت و اگر خارج از اين حد گردند رذيلت و اين با تفاوت اشخاص و مجالس و مطالب و موضوعات متفاوت است و هر كس مىتواند با دقت فضيلت را از رذيلت در اينجا دريابد ؛ به يقين سكوت از امر به معروف و نهى از منكر و از حكم به حق و از شهادت عادلانه و از اندرز
هامش
( 1 ) . بحارالانوار ، ج 68 ، ص 274 .
( 2 ) . همان ، ص 275 .