و نصيحتهاى مخلصانه و از مشورت خردمندانه جزء رذايل و يا از گناهان كبيره است ؛ ولى سخن گفتن به دروغ ، غيبت ، تهمت ، اهانت ، امر به منكر و نهى از معروف ، شهادت به باطل و فضول كلام ( سخنان بى جا و بىمعنا ) جزء رذايل اخلاقى يا از گناهان كبيره به شمار مىآيد .
تعبير به « حكم » در كلام امام عليه السلام تنها به معناى قضاوت كردن در محاكم قضايى يا فتواى به حلال و حرام آنگونه كه بعضى از شارحان پنداشتهاند ، نيست بلكه هر سخن حكيمانه و خردمندانهاى را فرا مىگيرد ، زيرا نقطهء مقابل آن در همين كلام « جهل » ذكر شده است .
قرآن مجيد نيز كراراً به مسئلهء تكلم به حق اشاره كرده و اهل كتاب را بر كتمان حق و سكوت سرزنش مىكند ؛ از جمله مىفرمايد : « وَإِذْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثَاقَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ لَتُبَيِّنُنَّهُ لِلنَّاسِ وَلَا تَكْتُمُونَهُ » ؛ ( به خاطر بياوريد ) هنگامى را كه خدا ، از كسانى كه كتاب آسمانى به آنها داده شده ، پيمانى گرفت كه حتماً آن را براى مردم آشكار سازيد و كتمان نكنيد ! » . « 1 »
بحث مشروحى در كتاب اخلاق در قرآن در زمينهء سكوت و كلام داشتهايم . « 2 »
* * *
هامش
( 1 ) . آل عمران ، آيهء 187 .
( 2 ) . ر . ك : اخلاق در قرآن ، ج 1 ، ص 304 .