مىخوانيم :
« التَّدْبيرُ قَبْلَ الْعَمَلِ يُؤمِنُكَ مِنَ النَّدَمِ
؛ تدبير پيش از عمل تو را از پشيمانى ( بعد از عمل ) ايمن مىسازد » . « 1 »
در حديث ديگرى از همان حضرت آمده است :
« مَنْ نَظَرَ فِى الْعَواقِبِ سَلِمَ مِنَ النَّوائِبِ
؛ كسى كه دورانديش باشد و پايان كار را ببيند از گرفتارىها و مصائب سالم خواهد ماند » . « 2 »
در تفسير « حزم » از همان حضرت آمده است كه فرمود :
« الْحَزْمُ النَّظَرُ فِى الْعَواقِبِ وَمُشاوَرَةُ ذَوِى الْعُقُولِ
؛ حزم همان عاقبتنگرى و مشورت با صاحبان فكر و انديشه است » . « 3 »
گرچه گاه مىشود كه تفريط از سستى و تنبلى سرچشمه مىگيرد ؛ اما غالباً منشأ تفريط همان ترك دورانديشى است .
اين نكته نيز قابل توجه است كه گاه انسان در مطالعهء عواقب امور تفريط مىكند و گرفتار نوعى وسواس و در نتيجه تفريط مىشود . در اينگونه موارد حزم آن است كه اينگونه عاقبتانديشىها رها شوند و انسان تصميم بگيرد كه با شجاعت وارد كار شود و اين شبيه چيزى است كه بعضى از فقها مىگويند : گاه احتياط در ترك احتياط است .
در اهميت دورانديشى و آثار و روايات مربوط به آن توضيحات بيشترى ذيل حكمت 48 دادهايم .
آخرين نكتهاى كه لازم مىدانيم در اينجا به طور فشرده به آن اشاره كنيم اين است كه منظور از سلامت در عبارت بالا تنها سلامت دين نيست ، بلكه سلامت دنيا ، جسم ، خانواده ، كسب و كار و سلامت جامعه نيز در دورانديشى و ترك هرگونه تفريط و مسامحهكارى است .
هامش
( 1 ) . بحارالانوار ، ج 68 ، ص 338 .
( 2 ) . مستدرك الوسائل ، ج 11 ، ص 307 .
( 3 ) . غررالحكم ، ح 10881 .