شرح و تفسير سرانجام دورانديشى
امام عليه السلام در اين گفتار حكيمانهء خود ، نتيجهء تفريط و ثمره دورانديشى را در عبارتى كوتاه و پرمعنا بيان كرده مىفرمايد : « ميوهء درخت تفريط پشيمانى و ميوهء درخت دورانديشى سلامت است » ؛
( ثَمَرَةُ التَّفْرِيطِ النَّدَامَةُ ، وَثَمَرَةُ الْحَزْمِ السَّلَامَةُ )
. امام عليه السلام در اين كلام نورانى واژهء « تفريط » را نقطهء مقابل « حَزْم » شمرده كه به معناى دورانديشى و تدبير امور و آيندهنگرى است ، بنابراين « تفريط » در اين كلام به معناى ترك دورانديشى و تدبير در امور و انحراف از حق است ؛ خواه از طريق زيادهروى باشد يا كوتاهى و كمكارى .
درست است كه تفريط غالباً در مقابل افراط ذكر مىشود و افراط را به معناى زيادهروى و تفريط را به معناى كوتاهى و كمكارى تفسير مىكنند ؛ ولى هرگاه تفريط به طور مستقل ذكر شود ممكن است هرگونه انحراف از حق و واقعيت را شامل گردد ، همانگونه كه در كلام بالا چنين به نظر مىرسد . صاحب كتاب لسانالعرب تفريط را به معناى ضايع كردن چيزى تفسير مىكند كه اين ضايع كردن ممكن است عوامل مختلفى داشته باشد .
بنابراين امام عليه السلام دورانديشى را به درخت بارور و پرثمرى تشبيه كرده كه ميوهء آن سلامت است و در نقطهء مقابل آن تفريط را به شجرهء خبيثهاى تشبيه فرموده كه ميوهء آن ندامت و پشيمانى است . اين همان چيزى است كه بارها در زندگى خود