شرح و تفسير راه شناخت حق
امام عليه السلام در اين گفتار حكيمانه راه به دست آوردن رأى صحيح را در مسائل مختلف نشان داده است . مىفرمايد : « كسى كه از آراء مختلف استقبال كند ( و نظرات متفاوت را بررسى نمايد ) موارد خطا را خواهد شناخت » ؛
( مَنِ اسْتَقْبَلَ وُجُوهَ الْآرَاءِ عَرَفَ مَوَاقِعَ الْخَطَإِ )
. بعضى از مسائل بديهى است و به همين دليل مورد اختلاف نيست اما بسيارى از مسائل نظرى پيچيده و آراء مختلفى در آن اظهار شده است . در اين گونه مسائل هرگز نبايد انسان به تنهايى تصميمگيرى كند بلكه عقل مىگويد : بايد آراى ديگران را به ضميمهء استدلالات آنها بررسى كند تا بتواند آنچه را به حقيقت نزديكتر است انتخاب نمايد .
همان چيزى كه قرآن مجيد به آن دستور داده مىفرمايد : « فَبَشِّرْ عِبَادِ * الَّذِينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ أُوْلَئِكَ الَّذِينَ هَدَاهُمُ اللَّهُ وَأُوْلَئِكَ هُمْ أُوْلُوا الْأَلْبَابِ » ؛ پس بندگان مرا بشارت ده . همان كسانى كه سخنان را مىشنوند و از نيكوترين آنها پيروى مىكنند ، آنان كسانى هستند كه خدا هدايتشان كرده و آنها خردمندانند » . « 1 »
بر اين اساس حكما و متكلمان و فقهاى ما همواره در مسائل نظرى نخست به نقل اقوال مىپردازند و در كنار هر قول دليل طرفداران آن را ذكر مىكنند ، سپس
هامش
( 1 ) . زمر ، آيهء 17 و 18 .