امام عليه السلام در اين بيان پربار در جواب شخصى كه موعظه و اندرزى از او خواست به سى مورد از رذائل اخلاقى اشاره كرده و با بيان شيوا و قريب به استدلال از آن نهى مىكند .
( قَالَ عليه السلام : لِرَجُلٍ سَأَلَهُ أَنْ يعِظَهُ )
. مىفرمايد :
1 . « از كسانى نباش كه بدون عمل اميد سعادت اخروى دارد » ؛
( لَا تَكُنْ مِمَّنْ يرْجُو الْآخِرَةَ بِغَيرِ الْعَمَلِ )
. « 1 »
به گفتهء مرحوم مغنيه در فى ظلال انسان براى رسيدن به متاع حقير دنيا بدون تلاش و سعى و كوشش هرگز به مقصود نمىرسد ، پس چگونه براى رسيدن به نعمتهاى پرارزش الهى در آخرت كه نه چشمى همانند آن را ديده و نه گوشى وصف آن را شنيده و نه بر قلب انسانى خطور كرده مىتواند بدون سعى و كوشش برسد . « 2 »
قرآن مجيد در آياتى چند بر اين معنا تأكيد فرموده ؛ در يك جا مىفرمايد :
« وَأَنْ لَّيْسَ لِلْإِنسَانِ إِلَّا مَا سَعَى * وَأَنَّ سَعْيَهُ سَوْفَ يُرَى » ؛ واينكه براى انسان چيزى جز ( حاصل ) سعى وكوشش او نيست ، واينكه تلاش او به زودى ديده مىشود » . « 3 »
در جاى ديگر مىفرمايد : « أَمْ حَسِبْتُمْ أَنْ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ وَلَمَّا يَأْتِكُمْ مَثَلُ الَّذِينَ خَلَوْا مِنْ قَبْلِكُمْ مَسَّتْهُمُ الْبَأْسَاءُ وَالضَّرَّاءُ وَزُلْزِلُوا حَتَّى يَقُولَ الرَّسُولُ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ مَتَى نَصْرُ اللَّهِ » ؛ آيا گمان كرديد داخل بهشت مىشويد ، بىآنكه حوادثى همچون حوادث گذشتگان به شما برسد ؟ ! همانان كه سختىها و زيانها به آنها رسيد ، و آن چنان بىقرار شدند كه پيامبر و افرادى كه با او ايمان آورده بودند گفتند : پس يارى خدا كى خواهد آمد ؟ ! » . « 4 »
هامش
( 1 ) . تعبير به « ممّن يرجو » نشان مىدهد كه جملهء « يرجو » در واقع به معناى صيغه جمع است ، هر چندبه ظاهر مفرد مى باشد و به همين دليل تمام صيغه هاى مفرد رادر ابن حديث طولانى به صورت جمع ترجمه كرديم .
( 2 ) . فى ظلال نهج البلاغه ، ج 4 ، ص 318 .
( 3 ) . نجم ، آيهء 39 و 40 .
( 4 ) . بقره ، آيهء 214 .