مگر اينكه دليلى بر خلاف آن قائم شود و هرگز نسبت به سخنى كه از برادر مسلمانت صادر شده گمان بد مبر و مادامى كه مىتوانى محمل نيكى براى آن بيابى حمل بر صحت كن » . « 1 »
در حديث ديگرى از امام صادق عليه السلام مىخوانيم :
« إذا اتَّهَمَ الْمُؤمِنُ أخاهُ انْماثَ الْإيمانُ مِنْ قَلْبِهِ كَما يَنْماثُ الْمَلْحُ فِى الْماءِ ؛
هنگامى كه شخص باايمان برادر مسلمانش را متهم كند ايمان در قلب او ذوب مىشود همانگونه كه نمك در آب » . « 2 »
مطابق كلام حكمتآميز بالا اين مطلب مربوط به زمانى است كه چهرهء اسلام در محيط نمايان باشد و غالب مردم راه صلاح بپويند ؛ اما زمانى كه فساد ، غالب بر زمان شد و اكثر مردم به راه خلاف مىروند حسن ظن نسبت به افراد سبب مىشود انسان خودش را فريب دهد و بايد جانب احتياط را نگه دارد تا گرفتار توطئهها و مفسدهها نگردد .
اين بدان معنا نيست كه انسان سوء ظن خود را به اشخاص آشكار سازد و آنها را متهم كند ، بلكه منظور اين است كه بدون اينكه عكس العمل منفى كه سبب اهانت به مؤمن مىشود ظاهر سازد ، در عمل جانب احتياط را از دست ندهد .
گاه افرادى كه در يك زمان زندگى مىكنند با هم متفاوتند ؛ بعضى سوابق خوبى دارند كه بايد به آنها حسن ظن داشت و بعضى داراى سوابق سوءاند كه بايد درباره آنها جانب احتياط را رعايت كرد ، بنابراين معيار ، فساد تمام مردم زمان نيست ، از اين رو امام عليه السلام در كلام حكمتآميز بالا فرمود :
« بِرَجُلٍ لَمْ تَظْهَرْ مِنْهُ حَوْبَةٌ »
و « حَوْبَة » به معناى گناه است ، بنابراين سوء ظن به كسى كه سابقهء سويى از او ديده نشده ممنوع است .
هامش
( 1 ) . كافى ، ج 2 ، ص 362 ، ح 3 .
( 2 ) . همان ، ص 361 ، ح 1 .