شرح و تفسير معيار حُسن ظن و سوء ظن
مسئلهء حسن ظن و سوء ظن در اسلام از مسائل بسيار مهم است كه در آيات و روايات بازتاب گستردهاى دارد . البته اصل بر حسن ظن مسلمانان نسبت به يكديگر است ؛ ولى اين اصل استثنايى هم دارد كه امام عليه السلام در جملهء بالا به آن اشاره كرده ، مىفرمايد : « هنگامى كه صلاح و نيكى بر زمان و اهلش ظاهر گردد اگر كسى در اين حال گمان بد به ديگرى برد كه از او گناهى ظاهر نشده به او ستم كرده است و هنگامى كه فساد بر زمان و اهلش مستولى گردد هر كس گمان خوب به ديگرى ببرد خود را فريب داده است » ؛
( إِذَا اسْتَوْلَى الصَّلَاحُ عَلَى الزَّمَانِ وَأَهْلِهِ ، ثُمَّ أَسَاءَ رَجُلٌ الظَّنَّ بِرَجُلٍ لَمْ تَظْهَرْ مِنْهُ حَوْبَةٌ فَقَدْ ظَلَمَ ! وَإِذَا اسْتَوْلَى الْفَسَادُ عَلَى الزَّمَانِ وَأَهْلِهِ ، فَأَحْسَنَ رَجُلٌ الظَّنَّ بِرَجُلٍ فَقَدْ غَرَّرَ )
. همان گونه كه گفتيم ، اصل در جامعهء اسلامى بر حسن ظن است ، چنان كه در سورهء « حجرات » آيهء 12 مىخوانيم : « « يا أيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا إجْتَنِبُوا كَثيراً مِنَ الظَّنِّ إنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إثْمٌ » ؛ اى كسانى كه ايمان آوردهايد از بسيارى از گمانها بپرهيزيد چرا كه بعضى از آنها گناه است » .
در روايات اسلامى نيز تأكيد شده كه كار برادر مسلمانت را حمل بر صحت كن و از سوء ظن بپرهيز ؛ در حديثى از اميرمؤمنان عليه السلام مىخوانيم :
« ضَعْ أمْرَ أخيكَ عَلى أحْسَنِهِ . . . مَحْمِلًا ؛
عمل برادر مسلمانت را بر نيكوترين وجه ممكن حمل كن