به گونهاى كه حاجتمند ، خسته و شرمنده مىشود . اينگونه قضاى حاجات ارزشى ندارد ؛ انجام خواستههاى مردم در صورتى ارزش پيدا مىكند كه انسان آن را كوچك بشمرد و اين نشانهء بزرگى شخصى است كه حاجت را برآورده است . هنگامى كه او در نظرها بزرگ شد كار او نيز بزرگ شمرده مىشود .
همچنين در صورتى ارزشمند است كه آن را پنهان دارد تا آبروى تقاضا كننده نزد همه محفوظ بماند ؛ ولى از آنجا كه حس كنجكاوى در مردم زياد است ، سرانجام اينگونه خدمات آشكار مىشود و با اهميت از آن و صاحبش ياد مىكنند و او را به فضايل اخلاقى مىستايند .
اضافه بر اين اداى حاجتى ارزشمند و گواراست كه به سرعت انجام گيرد ، زيرا در غير اين صورت حاجتمند ناچار است بارها به در خانهء كسى كه به او نياز دارد برود و هر بار رنج تازهاى را بر روح خود تحميل كند . در اين هنگام چنانچه حاجت او برآورده شد برايش گوارا نخواهد بود .
لام در جملهء « لِتَعْظُمَ » و « لِتَظْهَرَ » و « لِتَهْنُؤَ » به اصطلاح لام عاقبت است نه لام علت ؛ يعنى اين سه كار ، اين سه نتيجه را در پى دارد .
گفتنى است كه در دستورات اسلامى نه تنها مسئلهء قضاى حوائج از بزرگترين كارهاى خير شمرده شده ، بلكه چگونگى آن از جهات مختلف نيز تعليم داده شده است تا قضاى حوائج به صورت كاملًا انسانى و گوارا صورت گيرد .
شبيه همين كلام به تعبير ديگرى از امام صادق عليه السلام نقل شده است ؛ آنجا كه مىفرمايد :
« رَأَيْتُ الْمَعْرُوفَ لَايَصْلُحُ إِلَّا بِثَلَاثِ خِصَالٍ تَصْغِيرِهِ وَتَسْتِيرِهِ وَتَعْجِيلِهِ فَإِنَّكَ إِذَا صَغَّرْتَهُ عَظَّمْتَهُ عِنْدَ مَنْ تَصْنَعُهُ إِلَيْهِ وَ إِذَا سَتَّرْتَهُ تَمَّمْتَهُ وَإِذَا عَجَّلْتَهُ هَنَّأْتَهُ وَإِنْ كَانَ غَيْرُ ذَلِكَ سَخَّفْتَهُ وَنَكَّدْتَهُ ؛
چنين ديدم كه كارهاى نيك جز به سه خصلت اصلاح نمىپذيرد : كوچك شمردن و پنهان داشتن و تعجيل كردن در آن ، زيرا
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 594
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٥٩٤