تاريخ نيز اين كلام حكيمانه را كاملًا تأييد مىكند مثلا در جنگ خندق تدبيرى كه سلمان فارسى در پيشنهاد حفر خندق انديشيد توانست مدينه را از سقوط در چنگال دشمن حفظ كند .
اين گفتار حكيمانه در ضمن به جوانانى كه نسبت به پيران بىاعتنا هستند و خود را كانون همه چيز و پيران را خارج از گردونهء اجتماع مىپندارند هشدار مىدهد كه به بزرگسالان احترام بگذاريد و خود را از تجارب آنها بىنياز ندانيد .
به گفتهء ابو الطيب :
الرّأْيُ قَبْلَ شُجاعَةِ الشَّجْعانِ * هُوَ أوَّلٌ وَهِيَ الْمَحَلُّ الثَّاني
فَإذا هُما اجْتَمَعا لِنَفْسٍ مَرَّةً * بَلَغَتْ مِنَ الْعُلْياءِ كُلَّ مَكانٍ
علم و تجربه پيش از شجاعت شجاعان است آن اول است و اين در محل دوم قرار دارد .
ولى هنگامى كه هر دو با هم براى شخص نيرومندى جمع شوند به بالاترين محل صعود مىكنند . « 1 »
ابن ابىالحديد بعد از ذكر شعر بالا نصيحتى از يكى از سلاطين به فرزندش نقل مىكند كه مىگفت : فرماندهء لشكر خود را جوان مغرور و كمتجربهاى انتخاب نكن و نه پير از كار افتادهاى را كه گذشت روزگار از عقلش كاسته ، چنان كه گذشت عمر جسمش را ضعيف كرده . بر تو باد كه بزرگسالان پرتجربه را برگزينى . « 2 »
* * *
هامش
( 1 ) . شرح نهجالبلاغهء ابن ابىالحديد ، ج 18 ، ص 337 .
( 2 ) . همان .