رابعاً گفتار زياد ، نيروها و انرژىهاى ذخيرهء انسان را بر باد مىدهد و وقت عزيز او را تلف مىكند و موجب دشمنىها و عداوتها مىشود ، بنابراين عقل و شرع به ما فرمان مىدهد كه كمبگوئيد و گزيده بگوئيد .
در حديثى از همان حضرت در غررالحكم مىخوانيم :
« إيّاكَ وَفُضُولَ الْكَلامِ فَإنَّهُ يُظْهِرُ مِنْ عُيُوبِكَ ما بَطَنَ وَيُحَرِّكُ عَلَيْكَ مِنْ أعْدائِكَ ما سَكَنَ ؛
از زيادهگويى بپرهيز كه عيبهاى نهانى تو را ظاهر مىسازد و كينههاى آرامگرفتهء دشمنانت را بر ضد تو تحريك مىكند » . « 1 »
در حديثى از رسول خدا صلى الله عليه و آله مىخوانيم :
« إنَّ الرَّجُلَ لَيَتَحَدَّثُ بِالْحَديثِ ما يُريدُ بِهِ سُوءًا إلّا لِيُضْحِكَ بِهِ الْقَوْمُ يَهْوى بِهِ أبْعَدَ مِنَ السَّماءِ ؛
انسان گاهى سخنى مىگويد كه قصد بدى ندارد جز اينكه مىخواهد مردم را بخنداند و به سبب آن ( از مقام خود ) سقوط مىكند بيش از فاصلهء زمين و آسمان » . « 2 »
احاديث اسلامى دربارهء سكوت و كم سخن گفتن و پرهيز از خطرات زبان بسيار زياد است كه در اين مختصر نمىگنجد . اين سخن را با حديث ديگرى از پيغمبر اكرم پايان مىدهيم كه فرمود :
« مِنْ حُسْنِ إِسْلَامِ الْمَرْءِ تَرْكُهُ مَا لَايَعْنِيهِ ؛
از نشانههاى خوبى اسلام انسان سخن نگفتن دربارهء امورى است كه به او ارتباطى ندارد . « 3 »
* * *
هامش
( 1 ) . غررالحكم ، طبق نقل ميزان الحكمه ، ح 11849 « باب النهى عن كثرة الكلام » .
( 2 ) . ميزان الحكمه ، همان باب .
( 3 ) . بحارالانوار ، ج 1 ، ص 216 ، ح 28 .