شرح و تفسير فرق جايگاه زبان عاقل و احمق
آنچه امام عليه السلام در اين گفتار حكيمانه بيان فرموده كنايه زيبايى است درباره كسانى كه سنجيده يا نسنجيده سخن مى گويند مى فرمايد : « زبان عاقل پشت قلب او قرار دارد در حالى كه قلب احمق پشت زبان اوست » ؛
( لِسَانُ الْعَاقِلِ وَرَاءَ قَلْبِهِ ، وَقَلْبُ الْأَحْمَقِ وَرَاءَ لِسَانِهِ )
. اشاره به اينكه انسان عاقل نخست انديشه مىكند سپس سخن مى گويد در حالى كه احمق نخست سخن مى گويد و بعد در انديشه فرو مى رود به همين دليل سخنان عاقل حساب شده ، موزون ، مفيد و سنجيده است ؛ ولى سخنان احمق ناموزون و گاه خطرناك و بر زيان خود او .
همين عبارت با شرح جالبى در خطبهء 176 آمده است و در حديثى از رسول خدا صلى الله عليه و آله مىخوانيم :
« إنَّ لِسانُ الْمُؤمِنِ وَراءَ قَلْبِهِ فَإذا أرادَ أنْ يَتَكَلَّمَ بِشَىْءٍ تَدَبِّرُهُ بِقَلْبِهِ ثُمَّ أمْضاهُ بِلِسانِهِ وَ إنَّ لِسانُ الْمُنافِقِ أمامَ قَلْبِهِ فَإذا هَمَّ بِشَىْءٍ أمْضاهُ بِلِسانِهِ وَلَمْ يَتَدَبَّرَه بِقَلْبِهِ ؛
زبان انسان با ايمان پشت قلب ( و فكر ) او است ، لذا هنگامى كه مىخواهد سخنى بگويد نخست در آن تدبّر مىكند سپس بر زبانش جارى مىسازد ، ولى زبان منافق جلو قلب او است ، لذا هنگامى كه تصميم به چيزى مىگيرد بدون هيچگونه تدبّر بر زبانش جارى مىسازد » . « 1 »
هامش
( 1 ) . المحجة البيضاء ، ج 5 ، ص 195 .