شرح و تفسير افراط و تفريط ممنوع !
امام عليه السلام در اين سخن كوتاه و پرمعنا دعوت به اعتدال در بذل و بخششهاى مالى مىكند و مىفرمايد : « سخاوتمند باش و در اين راه اسراف مكن و در زندگى حسابگر باش و سختگير مباش » ؛
( كُنْ سَمْحاً وَلَا تَكُنْ مُبَذِّراً ، وَكُنْ مُقَدِّراً وَلَا تَكُنْ مُقَتِّراً )
. مىدانيم بسيارى از علماى اخلاق اسلامى ، تمام فضايل اخلاقى را حد وسط در ميان افراط و تفريط مىدانند . اين مسئله هرچند عموميت ندارد ؛ ولى در مورد بسيارى از صفات از جمله فضيلت سخاوت صادق است كه در ميان دو صفت رذيله قرار گرفته : اسراف و تبذير ، و بخل و تقتير .
مُبذّر از مادهء « تبذير » از ريشهء « بذر » ( بر وزن نذر ) در اصل به معناى پاشيدن دانه است ؛ ولى چون اين واژه در مورد اموال به كار رود به كار كسانى اطلاق مىشود كه اموال خود را به صورت نادرست مصرف كرده و آن را حيف و ميل مىكنند . معادل آن در فارسى امروز ريخت و پاش است و تفاوت آن با اسراف اين است كه اسراف مصرف بىرويه و تبذير اتلاف بىرويه است . البته اين در صورتى است كه اين دو واژه در مقابل هم قرار گيرند ؛ ولى هرگاه جداگانه استعمال شوند ممكن است مفهوم عامى داشته باشند .
« مُقتِّر » از مادهء « تقتير » در اصل به معناى تنگ گرفتن است و هنگامى كه در