شرح و تفسير براى هميشه پنهان نمىماند
امام عليه السلام در اين گفتار حكيمانهاش به يكى از اصول مهم روانشناسى اشاره كرده مىفرمايد : « هيچ كس چيزى را در دل پنهان نمىكند مگر اينكه در سخنان بىانديشهاى كه از او صادر مىشود و در صفحهء صورتش ، آشكار مىگردد » ؛
( مَا أَضْمَرَ أَحَدٌ شَيْئاً إِلَّا ظَهَرَ فِي فَلَتَاتِ « 1 » لِسَانِهِ ، وَصَفَحَاتِ وَجْهِهِ )
. اين نكته مسلم است كه اعمال انسان بازتاب نيات ، خواستهها و سجاياى اوست كه به صورت طبيعى ظاهر مىگردد ؛ بخشى از آن اختيارى است مثل اينكه به هنگام ترسيدن از چيزى تصميم به فرار مىگيرد و بخش ديگرى غير اختيارى است كه مثلا در پريدن رنگ از صورت او احساس مىشود يا به هنگام غضب صورتش بىاختيار برافروخته مىگردد و گاه اندامش مىلرزد و نيز عكس العملهايى در افعال و اعمال خود ظاهر مىسازد .
اما گاه مىشود انسان چيزى در درون دارد كه نمىخواهد آن را آشكار كند در اين صورت سعى مىكند دوگانگى در ميان سخن و كردار خود با آنچه در درون دارد ايجاد كند اين دوگانگى در آنجا كه انسان هشيار و مراقب باشد ممكن است ظاهر نشود ، اما به هنگام غفلت و عدم توجه ، آنچه در درون است خود را در عمل يا سخنهاى نينديشيده ظاهر مىكند . به علاوه پنهان كردن بخش غير
هامش
( 1 ) . « فَلَتات » جمع « فَلْتَة » به معناى كار يا سخنى است كه بدون فكر از انسان صادر مىشود .