شرح و تفسير تغيير حكم يا تغيير شرايط
اين سخن حكمتآميز در واقع پاسخى است به سؤالى كه بعضى از ياران امام دربارهء تفسير يكى از سخنان پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله كردهاند به اين ترتيب كه : « از امام دربارهء اين گفتار پيامبر صلى الله عليه و آله سؤال شد كه فرموده است : موهاى سفيد خود را تغيير دهيد ( رنگ و خضاب كنيد ) و خود را شبيه يهود نسازيد » ؛
( وَسُئِلَ عليه السلام عَنْ قَوْلِ الرَّسُولِ صلى الله عليه و آله : غَيِّرُوا الشَّيْبَ ، وَلَا تَشَبَّهُوا بِالْيَهُودِ )
. امام عليه السلام فرمود : « اين سخن را پيامبر صلى الله عليه و آله زمانى فرمود كه پيروان اسلام كم بودند اما امروز كه اسلام گسترش يافته و آرامش و امنيت برقرار گشته ( و اسلام استقرار يافته است ) هر كسى مختار است ( كه رنگ و خضاب بكند يا نه ) » ؛
( فَقَالَ عليه السلام : إِنَّمَا قَالَ صلى الله عليه و آله ذَلِكَ وَالدِّينُ قُلٌّ ، فَأَمَّا الْآنَ وَقَدِ اتَّسَعَ نِطَاقُهُ ، وَضَرَبَ بِجِرَانِهِ ، فَامْرُؤٌ وَمَا اخْتَارَ )
. « نطاق » در اصل به معناى كمربند و يا كمربندهاى خاصى است كه زنان به كمر مىبستند ؛ ولى در اينجا به معناى محدوده و قلمرو است ، بنابراين جملهء « اتَّسَعَ نِطاقُهُ » يعنى قلمرو اسلام گسترش يافته است .
« جِران » به معناى قسمت پايين گردن شتر است كه به هنگام استراحت آن را به زمين مىنهد و تعبير به « ضَرَبَ بِجِرانِهِ » كنايه از حاكميت امنيت بر محيط اسلام است .