مسلمانان فتح مىشد ؛ ولى در اينجا مفهوم گستردهترى دارد و تمام امور مالى مربوط به دولت اسلامى را فرا مىگيرد ؛ اعم از خراج و زكات و جزيه و خمس و امثال آن .
سپس به مسألهء نيروى نظامى و دفاعى كشور اسلام و آمادگى آنها براى دفع هجمات دشمن اشاره مىكند ، زيرا تا امر آنها سامان نپذيرد امنيّت در داخل حاصل نمىشود و مردم با فكر آسوده به دنبال كارهاى خود نمىروند .
در سومين هدف به اصلاح امور اجتماعى و فرهنگى اشاره مىكند از جمله ايجاد انگيزه براى كارهاى خير و از بين بردن سرچشمههاى مفاسد اخلاقى و برقرار ساختن امنيّت شغلى و تأمين حقوق همگان و نظام بخشيدن به امور قضايى ، گرچه بعضى چنين تصور كردهاند كه جملهء
« اسْتِصْلَاحَ أَهْلِهَا »
تنها به سامان بخشيدن امور مادى مردم اشاره مىكند ؛ ولى بعيد است كه نظر امام عليه السلام تنها اين باشد ، بلكه اصلاح تمام امور معنوى و مادى را دربر مىگيرد .
بعضى از تعبيرات امام عليه السلام در همين نامه نشان مىدهد كه نظر آن حضرت در اينجا گسترده است و همهء مسائل اخلاقى را نيز شامل مىشود ؛ مانند جملهء
« ثُمَّ أَسْبِغْ عَلَيْهِمُ الْأَرْزَاقَ فَإِنَّ ذَلِكَ قُوَّةٌ لَهُمْ عَلَى اسْتِصْلَاحِ أَنْفُسِهِمْ وَغِنًى لَهُمْ عَنْ تَنَاوُلِ مَا تَحْتَ أَيْدِيهِمْ » .
در چهارمين هدف ، سخن از عمران و آبادى بلاد به ميان مىآورد كه شامل سامان بخشيدن به همهء امور كشاورزى ، صنعتى و تجارت و بازرگانى مىشود .
گرچه در اين نامه تنها به مسألهء صنعت و تجارت و كسب و كار اشاره شده و سخنى از كشاورزى به ميان نيامده است ؛ ولى با توجّه به اينكه مصر يك كشور كشاورزى بوده و مردم به اين امر اهتمام فراوان داشتند گويا امام عليه السلام نياز به ذكر آن نديده است و اشاره به كمبودهاى صنعتى و تجارى فرموده است و به هنگامى كه سخن از گرفتن خراج مىكند به مالك دستور مىدهد در عين گرفتن خراج ،
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 365
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٣٦٥