حَرَجٍ » « 1 » و « يُريدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْر وَلا يُريدُ بِكُمُ الْعُسْر » « 2 » است .
آرى خداوند جواد و كريم در مقابل اعمال كوچك ما ثوابهاى بزرگى قرار داده است .
در سومين نكته به مطلبى دربارهء ترك ظلم اشاره مىكند و مىفرمايد : « اگر ظلم و تعدّى ، كه خدا از آن نهى كرده عقاب و كيفر ترسآورى نداشت باز براى درك ثوابِ اجتنابِ از آن ، عذرى براى تركش باقى نمىماند » ؛
( وَلَوْ لَمْ يَكُنْ فِيمَا نَهَى اللَّهُ عَنْهُ مِنَ الْبَغْيِ وَالْعُدْوَانِ عِقَابٌ يُخَافُ لَكَانَ فِي ثَوَابِ اجْتِنَابِهِ مَا لَاعُذْرَ فِي تَرْكِ طَلَبِهِ ) .
اشاره به اينكه ظلم و ستم بىشك كيفر شديدى دارد ؛ ولى در ترك آن ثوابِ فوقالعادهاى است ، بنابراين نه به جهت كيفرش ، بلكه به موجب ثواب تركش ، اگر انسان آن را ترك گويد بسيار بجاست .
امام عليه السلام در كلمات قصار خود نيز شبيه همين معنا را با تعبير وسيعتر و جالب ديگرى بيان كرده مىفرمايد :
« لَوْ لَمْ يَتَوَعَّدِ اللَّهُ عَلَى مَعْصِيَتِهِ لَكَانَ يَجِبُ أَلَّا يُعْصَى شُكْراً لِنِعَمِهِ ؛
اگر خداوند تهديد به عذاب در برابر عصيانش نكرده بود باز هم واجب بود به پاس نعمتهايش نافرمانى نشود » . « 3 »
نكته خراج چيست ؟
واژهء « خراج » و « خرج » در اصل از خروج گرفته شده و به معناى چيزى است كه از مال انسان يا از زمين زراعتى بهدست مىآيد . بعضى واژهء خراج را به معناى
هامش
( 1 ) . حج ، آيهء 78 .
( 2 ) . بقره ، آيهء 185 .
( 3 ) . نهجالبلاغه ، كلمات قصار ، كلمهء 290 .