بخش اوّل
مِنْ عَبْدِ اللَّهِ عَلِيٍّ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ إِلَى أَصْحَابِ الْخَرَاجِ :
أَمَّا بَعْدُ ، فَإِنَّ مَنْ لَمْ يَحْذَرْ مَا هُوَ صَائِرٌ إِلَيْهِ لَمْ يُقَدِّمْ لِنَفْسِهِ مَا يُحْرِزُهَا .
وَاعْلَمُوا أَنَّ مَا كُلِّفْتُمْ بِهِ يَسِيرٌ ، وَأَنَّ ثَوَابَهُ كَثِيرٌ ، وَلَوْ لَمْ يَكُنْ فِيمَا نَهَى اللَّهُ عَنْهُ مِنَ الْبَغْيِ وَالْعُدْوَانِ عِقَابٌ يُخَافُ لَكَانَ فِي ثَوَابِ اجْتِنَابِهِ مَا لَاعُذْرَ فِي تَرْكِ طَلَبِهِ .
ترجمه
اما بعد ( از حمد و ثناى الهى ) كسى كه از آنچه سرانجام بهسوى آن مىرود ( مرگ و قيامت ) بر حذر نباشد چيزى از پيش براى خود كه او را ( از بلاى آن روز ) مصون دارد نمىفرستد . بدانيد آنچه به آن مكلّف شدهايد كم است امّا ثوابش بسيار . اگر ظلم و تعدّى ، كه خدا از آن نهى كرده عقاب و كيفر ترسآورى نداشت ، باز براى درك ثوابِ اجتنابِ از آن ، عذرى براى تركش باقى نمىماند .
شرح و تفسير از ظلم و ستم به مردم بپرهيزيد !
منظور از اصحاب خراج مأموران جمعآورى خراج اراضى مفتوح العنوة است . توضيح : هنگامى كه مسلمانان بر دشمنان خود پيروز مىشدند زمينهاى آنها عملًا به ملك مسلمين در مىآمد ؛ ولى غالباً آن را در اختيار خودشان مىگذاشتند و هر سال مبلغى يا مقدارى از محصول آن اراضى به عنوان مالالاجاره ( يا ماليات ) از آنها گرفته مىشد كه مبلغ زياد و سنگينى نبود . اين