قرآن مجيد دربارهء كاخهاى فرعونيان و باغها و مزارع آبادشان مىفرمايد :
« « كَمْ تَرَكُوا مِنْ جَنَّاتٍ وَعُيُونٍ * وَزُرُوعٍ وَمَقامٍ كَريمٍ * وَنَعْمَةٍ كانُوا فيها فاكِهينَ * كَذلِكَ وَأَوْرَثْناها قَوْماً آخَرينَ » ؛ چه بسيار باغها و چشمهها كه به جا گذاشتند * و كشتزارها و قصرهاى پر ارزش * و نعمتهاى فراوان ديگر كه در آن غرق شادمانى بودند ! * اينچنين بود ( ماجراى آنان ) و ما اين ( نعمتها ) را ميراث براى اقوام ديگرى قرار داديم » . « 1 »
به دنبال اين سخن ، امام عليه السلام در چهارمين نكته مىفرمايد : « اگر از آنچه ( در داستان پيشينيان و در گذشتهء عمر خودت ) وجود داشته است عبرت گيرى آنچه را باقى است حفظ خواهى كرد والسّلام » ؛
( وَلَوِ اعْتَبَرْتَ بِمَا مَضَى حَفِظْتَ مَا بَقِيَ ، وَالسَّلَامُ ) .
اعتبار و عبرتاندوزى از سرنوشت پيشينيان از مسائل مهمّى است كه مورد تأكيد فراوان قرآن مجيد و رسول گرامى اسلام صلى الله عليه و آله و ائمهء دين عليهم السلام است .
قرآن مىفرمايد : « « أَ فَلَمْ يَسيرُوا فِى الْأَرْضِ فَتَكُونَ لَهُمْ قُلُوبٌ يَعْقِلُونَ بِها أَوْ آذانٌ يَسْمَعُونَ بِها فَإِنَّها لا تَعْمَى الْأَبْصارُ وَلكِنْ تَعْمَى الْقُلُوبُ الَّتى فِى الصُّدُورِ » ؛ آيا آنان در زمين سير نكردند ( تا آثار خاموش و بسيار عبرتآموز اقوام پيشين را ببينند ) تا دلهايى داشته باشند كه ( حقيقت را ) با آن درك كنند ؛ و گوشهاى شنوايى كه با آن ( نداى حق را ) بشنوند ؟ ! زيرا ( بسيار مىشود كه ) چشمهاى ظاهر نابينا نمىشود بلكه دلهايى كه در سينههاست ( بر اثر غفلت و دنياپرستى ) كور مىگردد » . « 2 »
اساساً بخش مهمى از آيات قرآن كه بازگو كنندهء تاريخ اقوام پيشين است ناظر به همين مسأله است ، زيرا هيچ درسى آموزندهتر از درسهاى برگرفته از تاريخ
هامش
( 1 ) . دخان ، آيهء 25 - / 28 .
( 2 ) . حج ، آيهء 46 .