( گوش و بينى و اعضاى او را جدا نسازيد ) كه من از رسول خدا صلى الله عليه و آله شنيدم مىفرمود : از مثله كردن بپرهيزيد ، هرچند نسبت به سگ گزنده باشد ! » ؛
( وَلَا تُمَثِّلُوا « 1 » بِالرَّجُلِ ، فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه و آله يَقُولُ : « إِيَّاكُمْ وَالْمُثْلَةَ وَلَوْ بِالْكَلْبِ
الْعَقُورِ « 2 » » ) .
مثله كردن به عنوان انتقامى غير انسانى در جاهليت عرب معمول بود و به همين دليل اعراب جاهلى هنگامى كه در جنگ احد حمزه عموى پيامبر را شهيد كردند گوش و بينى آن بزرگوار را بريدند و به اين هم قناعت نكردند ، بلكه پهلوى او را شكافته جگر او را بيرون كشيدند . معروف است كه پيامبر پس از مشاهدهء اين منظره فرمود : اگر خداوند مرا بر قريش پيروز كند با سى نفر ( يا هفتاد نفر ) از آنها همين گونه رفتار مىكنم . اينجا بود كه آيهء شريفه نازل شد : « « وَإِنْ عاقَبْتُمْ فَعاقِبُوا بِمِثْلِ ما عُوقِبْتُمْ بِهِ وَلَئِنْ صَبَرْتُمْ لَهُوَ خَيْرٌ لِلصَّابِرينَ » ؛ وهرگاه خواستيد مجازات كنيد ، تنها همانگونه كه به شما تعدّى شده كيفر دهيد ؛ و اگر شكيبايى كنيد ، اين كار براى شكيبايان بهتر است » . « 3 » در اين هنگام پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله عرضه داشت خداوندا صبر مىكنم صبر مىكنم ( و انتقام نمىگيرم ) » . « 4 »
مىدانيم پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله پس از فتح مكّه كاملًا قدرت داشت كه به شديدترين وجهى از آن جنايتكاران انتقام بگيرد ؛ ولى همه را مشمول عفو و رحمت گستردهء خود قرار داد .
اضافه بر اين در حديثى از يكى از صحابه آمده است كه مىگويد :
« مَا خَطَبَنَا
هامش
( 1 ) . « تُمَثِّلُوا » از ريشهء « مَثْل » بر وزن « اصل » به معناى بريدن و جدا كردن اعضاى بدن كسى و عقوبت نمودن آمدهاست .
( 2 ) . « عقور » به معناى درنده و گزنده ، صيغهء مبالغه از ريشهء « عقر » بر وزن « عقد » به معناى مجروح ساختن و زخمى نمودن است . اين واژه غالباً در مورد سگ بهكار مىرود ولى گاه به حيوانات ديگر نيز اطلاق مىشود .
( 3 ) . نحل ، آيهء 126 .
( 4 ) . تفسير نمونه ، ج 11 ، ذيل آيهء 126 سورهء نحل .