شرح و تفسير با مردم مدارا كن !
همانگونه كه در ذكر سند نامه اشاره شد ، مخاطب در اين نامه ظاهرا مالك اشتر است و تعبيرات امام عليه السلام در مقام ستودن او نيز تناسب با شخصيتى همچون مالك دارد ، هرچند بسيارى از شارحان نهجالبلاغه ذكرى از مخاطب اين نامه نكرده و به اجمال از آن گذشتهاند .
امام عليه السلام در بخش اوّل اين نامه اوصاف برجستهاى براى اين كارگزار ذكر مىكند تا او را به اعتماد به نفس و قوت و قدرت در برابر مشكلات تشويق نمايد . مىفرمايد : « اما بعد ( از حمد و ثناى الهى ) به يقين تو از كسانى هستى كه من براى برپا داشتن دين از آنها كمك مىگيرم و سركشى و تكبر گنهكاران را بهوسيلهء آنان درهم مىشكنم و گلوگاههاى خطرناك را به كمك آنها حفظ مىكنم » ؛
( أَمَّا بَعْدُ ، فَإِنَّكَ مِمَّنْ أَسْتَظْهِرُ « 1 » بِهِ عَلَى إِقَامَةِ الدِّينِ ، وَأَقْمَعُ « 2 » بِهِ نَخْوَةَ « 3 »
الْأَثِيمِ ، وَأَسُدُّ بِهِ لَهَاةَ « 4 » الثَّغْرِ « 5 » الْمَخُوفِ ) .
اين تعبيرات نشان مىدهد كه امام عليه السلام گروهى از افراد شجاع و دلير و صاحب معرفت را انتخاب كرده بود كه در اين امور سه گانه يعنى اقامهء اركان دين ، درهم كوبيدن سركشان تبهكار و حفظ مرزهاى خطرناك از آنان كمك مىگرفته و مخاطب اين نامه يعنى مالك اشتر يكى از آنها بوده است .
گويا امام عليه السلام مىخواهد بفرمايد : اگر مأموريتى را كه به تو براى تدبير امور
هامش
( 1 ) . « أسْتَظْهِرُ » از ريشهء « استظهار » به معناى كمك گرفتن و يارى طلبيدن است .
( 2 ) . « أقْمَعُ » از ريشهء « قَمع » بر وزن « قرض » به معناى منصرف ساختن كسى از مقصود خويش ، مقهور كردن و درهم شكستن و به تسليم واداشتن است و « مِقمعة » به معناى گرز و عمود آهنينى است كه بر سر افراد متمرّد مىكوبند و آنها را از كارشان باز مىدارند .
( 3 ) . « نَخْوَة » به معناى تكبّر و خودبرتربينى است .
( 4 ) . « لَهاة » به معناى زبان كوچك است . سپس به هرگونه گلوگاهى اطلاق شده است ؛ مانند جملهء بالا .
( 5 ) . « الثَّغْر » به معناى مرز و در اصل به معناى هرگونه شكاف آمده است .