معاويه نيز چه آدم پستى بودى كه نامت را معاويه گذاشتند كه يكى از معانى آن سگ ماده است . معاويه گفت : اى بىمادر چرا چنين سخن مىگويى ؟ جاريه گفت : مادرم مرا براى گرفتن شمشيرهايى زاده است كه با آن در برابر تو در ميدانهاى نبرد حاضر شديم و آن نيز هم اكنون در دست ماست . . . . « 1 »
و جملهء
« يُسَفِّهُ الْحَلِيمَ بِخِلْطَتِهِ »
اشاره به اين است كه آنقدر سخنان بىارزش و ناموزون در مجلس او گفته مىشد كه آدم عاقل در آن مجلس ، سفيه شمرده مىشد و اين است نتيجهء مجلسى كه معاويه و هم رديفان او در آن شركت دارند .
اين اوصاف چهارگانهاى كه امام عليه السلام براى معاويه بر شمرد ، به خوبى مىتواند تمام شخصيت او را مجسم كند و نشان دهد چه كسى ادعاى خلافت پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله را داشت . از آن شگفتآورتر حال كسانى است كه تاريخ او را خواندهاند و با اين حال او را صحابى محترم پيغمبر صلى الله عليه و آله مىشمرند و كمترين اهانت به او را جايز نمىدانند . راستى تعصب كوركورانه چه بلاهايى بر سر انسان مىآورد .
امام عليه السلام در ادامه خطاب به عمرو عاص مىفرمايد : « تو قدم در جاى قدمهاى او گذاشتى و بخشش او را خواستار شدى همچون سگى كه به دنبال شير درندهاى برود و به چنگال او متوسل شود و منتظر پسماندههاى شكار او باشد كه به سويش افكنده شود . تو با اين كار دنيا و آخرتت را تباه كردى » ؛
( فَاتَّبَعْتَ أَثَرَهُ ، وَطَلَبْتَ فَضْلَهُ ، اتِّبَاعَ الْكَلْبِ لِلضِّرْغَامِ « 2 » يَلُوذُ بِمَخَالِبِهِ « 3 » ، وَيَنْتَظِرُ مَا يُلْقَى إِلَيْهِ
مِنْ فَضْلِ فَرِيسَتِهِ « 4 » ، فَأَذْهَبْتَ دُنْيَاكَ وَآخِرَتَكَ ) .
معمولًا در اين گونه موارد تشبيه به روباهى مىشود كه به دنبال شير درندهاى مىرود تا از پسماندهء شكار او استفاده كند و اينكه امام عليه السلام واژهء كلب ( سگ ) را به
هامش
( 1 ) . انساب الاشراف ، ج 5 ، ص 62 ( با تلخيص ) .
( 2 ) . « ضرغام » به معناى شير است .
( 3 ) . « مخالب » جمع « مِخلب » بر وزن « مِنبر » به معناى چنگال است .
( 4 ) . « فريسة » به معناى شكار است از ريشهء « فَرس » بر وزن « ترس » به معناى دريدن و كشتن گرفته شده است .