شرح و تفسير موعظه گمراهان
از آنجا كه معاويه در نامهء خود به اصطلاح امام عليه السلام را موعظهء به تقوا و پرهيزكارى كرده و به بعضى از آيات قرآن متوسل شده آيهء « وَ لَقَدْ أُوحِىَ إِلَيْكَ وَ إِلَى الَّذينَ مِنْ قَبْلِكَ لَئِنْ أَشْرَكْتَ لَيَحْبَطَنَّ عَمَلُكَ وَ لَتَكُونَنَّ مِنَ الْخاسِرين » « 1 » آيهاى كه هيچ ارتباطى حتى به ادعاهاى باطل او نداشته ، امام عليه السلام در آغاز اين نامه مىفرمايد :
« اما بعد ( از حمد و ثناى الهى ) نامهاى از سوى تو به من رسيد ، نامهاى با اندرزهاى نامربوط و سخنان رنگارنگ كه با گمراهى خويش آن را تزيين كرده و با سوء رأيت امضا نموده بودى » ؛ ( أَمَّا بَعْدُ ، فَقَدْ أَتَتْنِي مِنْكَ مَوْعِظَةٌ مُوَصَّلَةٌ « 2 » ، وَ رِسَالَةٌ مُحَبَّرَةٌ « 3 » ، نَمَّقْتَهَا « 4 » بِضَلَالِكَ ، وَ أَمْضَيْتَهَا « 5 » بِسُوءِ رَأْيِكَ ) .
تعبير به ( موصله ) اشاره به ناهمگون بودن نامهء معاويه است كه تمسك به بعضى از آياتى كرده كه هيچ ارتباطى به مقصود او نداشته و از يك سو امام عليه السلام را به شقّ عصاى مسلمين ؛ يعنى ايجاد اختلاف متهم مىكند در حالى كه كلمات او مصداق بارز ايجاد اختلاف است .
و تعبير به ( رسالة محبّرة ) ( با توجّه به اينكه محبّرة به معناى تزيين شده است ) اشاره به اين است كه معاويه سعى كرده است به هر وسيلهاى كه ممكن است نامهء خود را حق به جانب معرفى كند گاه از روز قيامت و عذاب الهى سخن مىگويد ،
هامش
( 1 ) . زمر ، آيهء 65 .
( 2 ) . « موصّلة » به معناى امور پراكنده و نامربوطى است كه از اينجا و آنجا جمع مىكنند ، از ريشهء وصل به معناى پيوند گرفته شده است .
( 3 ) . « محبّرة » به معناى تزيين شده از ريشهء « حبر » بر وزن « ابر » به معناى زينت كردن گرفته شده و « حبر » بر وزن « حفظ » به معناى زيبايى است .
( 4 ) . « نمّق » از مادهء « تنميق » به معنى تزيين است ولى ثلاثى آن « نمق » بر وزن « نقد » به معنى كتابت آمده است و هنگامى كه به باب تفعيل مىرود معناى تزيين را مىرساند .
( 5 ) . « امضيت » از ريشهء « امضاء » به معناى ارسال و اجرا و نافذ كردن چيزى است و از آنجا كه امضا اسناد و قراردادها نوعى انفاذ آن است ، اين واژه در آنجا نيز به كار مىرود .