گروه سومى مىگويند : اصحاب جمل خطاكار بودند ؛ ولى خطاى آنها بخشوده است ؛ مانند خطاى مجتهد در مسائل فرعيّه و اين عقيدهء اكثر اشاعره است .
سپس مىافزايد اصحاب ما ( معتزله كه ابن ابى الحديد از آنها بود ) مىگويند :
تمام آنها گمراه بودند مگر كسانى كه بعداً توبه كردند ؛ آنها مىگويند : عايشه از كسانى بود كه توبه كرد و همچنين طلحه و زبير ، اما عايشه در روز جمل اعتراف به خطا كرد و از على عليه السلام تقاضاى عفو نمود و روايات متواتره دربارهء اظهار پشيمانى او به دست ما رسيده است . او مىگفت : اى كاش من ده پسر از پيغمبر آورده بودم و همهء آنها در حيات من مىمردند و بر آنها اشك مىريختم ؛ ولى روز جمل به وجود نيامده بود و گاه مىگفت : اى كاش قبل از روز جمل مرده بودم و نيز روايت شده كه هر زمان به ياد روز جمل مىافتاد آنقدر اشك مىريخت كه مقنعهاى كه بر سر داشت تر مىشد . طلحه و زبير نيز از كار خود توبه كردند . « 1 »
ولى اين سؤال را از ابن ابى الحديد و امثال او داريم كه اگر كسى دست به كارى زد كه خونهاى گروهى از مسلمين ريخته شود آيا در برابر چنين حق الناس عظيمى ، اظهار ندامت و پشيمانى و اشك ريختن كفايت مىكند يا بايد حق الناسها را جبران كرد ؟
هامش
( 1 ) . شرح نهجالبلاغهء ابن ابى الحديد ، ج 14 ، ص 24