جنگ را آغاز كنند عملا دليل ديگرى بر ضد خود اقامه كردهاند ، زيرا سبب كشتن افراد بىگناه و كوشيدن در ايجاد فساد بر روى زمين و مصداق محارب خدا و رسول مىشوند ، زيرا هر كس اسلحه به روى مردم بىگناه كشد محارب است .
بنابراين مشمول آيهء شريفهء « إِنَّما جَزآءُ الَّذينَ يُحارِبُونَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ يَسْعَوْنَ فِى الْأَرْضِ فَساداً . . . » « 1 » مىشوند .
افزون بر اين آنها مصداق آيهء شريفهء « « فَمَنِ اعْتَدى عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدى عَلَيْكُمْ » ؛ هر كس به شما حمله كرد همانند حملهء وى بر او حمله كنيد » . « 2 »
سپس امام عليه السلام به بيان سه دستور مهم ديگر مىپردازد و مىفرمايد : « و هنگامى كه به اذن خدا دشمن شكست خورد ، فراريان را نكشيد و بر ناتوانها ضربهاى وارد نكنيد و مجروحان را به قتل نرسانيد » ؛ ( فَإِذَا كَانَتِ الْهَزِيمَةُ بِإِذْنِ اللَّهِ فَلَا تَقْتُلُوا مُدْبِراً ، وَ لَا تُصِيبُوا مُعْوِراً « 3 » ، وَ لَا تُجْهِزُوا « 4 » عَلَى جَرِيحٍ ) .
اين سه دستور كاملا جنبهء اخلاقى دارد زيرا هدف در هم شكستن حركت دشمن است نه انتقامجويى . كسى كه صحنهء نبرد را ترك كرده و فرار مىكند كشتن آن مفهومى ندارد همچنين آن كس كه ناتوان و آسيب پذير شده ، وارد كردن ضربت بر او با اصول جوانمردى سازگار نيست ؛ مانند كسى كه سلاح خود را از دست داده و يا از جنگيدن باز مانده و ناتوان شده و ديگر خطرى از ناحيهء او
هامش
( 1 ) . مائده ، آيهء 33 .
( 2 ) . بقره ، آيهء 194 .
( 3 ) . « معور » در اصل از ريشهء « عار » و « عور » بر وزن « غور » به معناى عيب گرفته شده است . سپس به معناى نقاط آسيب پذير به كار رفته و معور به كسى گفته مىشود كه توانايى دفاع از خود را ندارد و در برابر حملهء مخالفين آسيبپذير است و عضو جنسى را از اين جهت عورت گفتهاند كه آشكار ساختن آن مايهء عيب و عار است .
( 4 ) . « لا تجهزوا » از ريشهء « اجهاز » به معناى تسريع در قتل مجروحان و پايان دادن به عمر آنهاست ، شبيه چيزى كه امروز به عنوان زدن تير خلاص گفته مىشود .