فراهم ساخته به آنان گوشزد كنند . او را آنگونه ستايش مىكنم كه از بندگانش خواسته است . او براى هرچيز اندازهاى قرار داده و براى هراندازهاى سرآمدى و براى هرسرآمدى حساب دقيقى تعيين كرده است .
شرح و تفسير نقش پيامبران در هدايت امتها
قابل توجه اين كه « ابن ابى الحديد معتزلى » هنگامى كه به اين خطبه مىرسد سخت تحت تأثير فصاحت و بلاغت آن قرار مىگيرد . سپس به مقايسهء آن با يكى از بهترين خطبههايى كه نويسندهء معروف عرب ( ابن ابى الشحماء عسقلانى ) ايراد كرده مىپردازد . و ضعفهاى آن خطبه را در برابر اين خطبهء امير مؤمنان عليه السّلام روشن مىنمايد ، و نتيجه مىگيرد كه چنين عباراتى جز از مثل على عليه السّلام صادر نمىشود . وى متعصبانى را كه گاه مىكوشند خطبههاى نهج البلاغه را به غير امام نسبت دهند سخت نكوهش مىكند و آنها را پيروان هواوهوس مىشمرند . « 1 »
به هرحال امام عليه السّلام در آغاز اين خطبه مىفرمايد : « ستايش مخصوص خداوندى است كه بدون اينكه ديده شود شناخته شده است و بىهيچ زحمت و مشقّتى آفريدگار است . با قدرت خويش مخلوقات را آفريد و با عزّتش گردنكشان را بندهء خود ساخت و با جود و سخايش بر همهء بزرگان برترى جست » ؛ ( الحمد للّه المعروف من غير رؤية ، و الخالق من غير منصبة « 2 » . خلق الخلائق بقدرته ، و استعبد الأرباب بعزّته ، و ساد العظماء بجوده ) .
بىشك رؤيت و مشاهده ، ويژهء جسمانيات است و خداوند برتر و بالاتر از آن است كه
هامش
( 1 ) . شرح ابن ابى الحديد ، جلد 10 ، صفحهء 126 .
( 2 ) . « منصبة » مصدر ميمى از ريشهء « نصب » بر وزن « غضب » به معناى تعب و خستگى است . مصدر در اينجا معناى اسم مصدرى دارد .