لدنة « 1 » ، و المنقلب « 2 » فسيح « 3 » ، و المجال عريض ، قبل إرهاق « 4 » الفوت ، و حلول الموت . فحقّقوا عليكم نزوله ، و لا تنتظروا قدومه ) .
امام عليه السّلام در اين عبارات پرمعنا به همگان مخصوصا جوانان و پيران ، هشدار مىدهد پيش از آنكه دوران پيرى و فرسودگى فرارسد زبانها كند شود ، بدنها بيمار ، اعضا خشك و ميدان تنگ و مجال كوتاه ، آرى پيش از اينكه اين امور رخ دهد ، در فرصت خوبى كه در اختيار داريد عمل كنيد عمل كه بهترين ذخيره و وسيله نجات ، اعمال صالحه است .
همچنين تأكيد مىكند كه در هرسنوسالى كه هستيد ، مرگ را دوردست نبينيد .
حتى در جوانى و شادابى و سلامت مانند غافلانى نباشيد كه وقتى به آنها گفته مىشود گناه بس است به درگاه خدا روى آوريد ، مىگويند : هنوز فرصت باقى است . زمان توبه و عمل صالح بعدا فرامىرسد چه كسى مىداند فردا چه خواهد شد و چه كسى تضمين مىكند كه تا يك ساعت ديگر چه پيش مىآيد . و كدامين نفر از ما زنده است و كدامين زنده نيست . شبيه همين معنا در آغاز خطبهء 237 نيز آمده است كه مىفرمايد : « فاعلموا و انتم في نفس البقاء و الصّحف منشورة و التّوبة مبسوطة ؛ اكنون كه در متن زندگى و حيات هستيد و پروندهها باز و بساط توبه گسترده است عمل كنيد » .
قابل توجه اينكه اكثر نسخههاى نهج البلاغه در آغاز بخش اين خطبه « الآن فاعلموا » نوشتهاند ( به جاى فاعلموا ) و قرائن ، شهادت بر صحت همين نسخه مىدهد . انسجام مطالب و تناسب اندرزها هم حكايت از لزوم عمل دارد . خطبهء 237 نيز گواه بر آن است .
هامش
( 1 ) . « لدنه » از ريشهء « لدانه » بر وزن « شبانه » به معناى نرمى گرفته شده ، يعنى پيش از آنكه انسان به پيرى برسد و اعضاى او خشك و كمتحرّك شود .
( 2 ) . « منقلب » به معناى محلّ بازگشت ، در اينجا اشاره به ميدان عمل است .
( 3 ) . « فسيح » از ريشهء « فسح » بر وزن « مسح » به معناى گستردن و فسيح به معناى گسترده و وسيع است .
( 4 ) . « ارهاق » از « رهق » بر وزن « شفق » به معناى كسى را تحت فشار قرار دادن و نيز به معناى نزديك شدن آمده است ؛ بنابراين « ارهاق الفوت » ممكن است اشاره به تحت فشار قرار گرفتن از ناحيهء مرگ باشد و يا نزديك شدن به مرگ .