آن را تنگ و پرپيچوخم مىسازند ( تا مردم را در دام خود گرفتار سازند ) » ؛ ( قد هوّنوا الطّريق ، و أضلعوا « 1 » المضيق ) .
اين روش را امروز هم در منافقان عصر خويش مىبينيم كه با شرايط سهلى افراد را وارد گروه خويش مىسازند ، آنگاه چنان دست و پاى با انواع تعهدات و بدهكاريها مىبندند كه خروج از جرگهء آنان بسيار سخت است . جهانخواران عصر ما براى گرفتار ساختن ملتها و كشورها ، نخست با شرايط سادهاى وامهاى سخاوتمندانه به آنها مىدهند . هنگامى كه آنها را گرفتار ساختند فشارها را پىدرپى بر آنها وارد مىسازند و خواستههاى خود را بر آنان تحميل مىكنند ، در حالى كه چنان دست و پاى آنها بسته كه راه خروج و بازگشت ندارند .
سرانجام امام عليه السّلام در پايان اين خطبه ، هشدار مىدهد و مىفرمايد : « آنها دارودسته شيطانند و شرارههاى آتش دوزخ ( همانگونه كه خدا مىفرمايد ) آنها حزب شيطانند ، و بدانيد حزب شيطان زيانكارانند » ؛ ( فهم لمة « 2 » الشّيطان ، و حمة « 3 » النّيران :
« أُولئِكَ حِزْبُ الشَّيْطانِ أَلا إِنَّ حِزْبَ الشَّيْطانِ هُمُ الْخاسِرُونَ »
« 4 » ) .
نكته نفاق و منافقان در طول تاريخ
هيچكس نمىتواند تاريخچهاى براى نفاق و منافقان تعيين كنند . در جوامعى كه
هامش
( 1 ) . « اضلعوا » در اصل از ريشهء « ضلع » به معناى دنده گرفته شده و چون دندهها معمولا كج است « اضلاع » به معناى كجومعوج ساختن آمده است .
( 2 ) . « لمة » جمعيّتى است از مردان و زنان و بعضى تعداد آن را سه تا ده ذكر كردهاند و ممكن است در اينجا اشاره به اين باشد كه نفرات آنها كم و خطراتشان زياد است .
( 3 ) . « حمة » به معناى سم و زهر است و به هرچيز گزندهاى « حمة » اطلاق مىشود ، مانند سوزش و حرارت آفتاب .
( 4 ) . مجادله ، آيهء 19 .