اما چقدر كمند كسانى كه تقوا را پذيرا شدند و حق آن را ادا كردند ( آرى ) آنها عددشان كم و شايسته تمجيد هستند كه خداوند ( در قرآن مجيد ) دربارهء آنان فرموده : « اندكى از بندگان من سپاسگزارند » .
شرح و تفسير تقوا بهترين پناهگاه در دنيا و چراغ راه در قيامت است
اين بخش از كلام امام عليه السّلام هدف اصلى خطبه را تشكيل مىدهد و آنچه در بخش نخست گذشت در واقع مقدمه و زمينهساز اين بخش است ، زيرا تا ايمان به خدا و نبوت پيامبر اكرم نباشد سخن از تقوا گفتن موضوعى ندارد ؛ نخست مىفرمايد : « اى بندگان خدا شما را به تقوا و پرهيزكارى توصيه مىكنم ، زيرا كه تقوا حق خداوند بر شما است و سبب حق شما بر خداوند ( نيز ) خواهد بود » ؛ ( عباد اللّه ! أوصيكم بتقوى اللّه فإنّها حقّ اللّه عليكم ، و الموجبة على اللّه حقّكم ) .
اين تعبير دربارهء تقوا بديع است كه از يك سو حقّ خداست بر بندگان و از سوى ديگر سبب مىشود بندگان بر خداوند حقّى پيدا كنند ؛ اما حق خداست به دليل آنكه نتيجهء تقوا همان اطاعت جميع اوامر و نواهى پروردگار است و اطاعت حق خدا بر بندگان است ، و اما حق بندگان است ، زيرا بر اثر آن استحقاق پاداش خواهند يافت .
بسيارى از شارحان نهج البلاغه تقوا را در اينجا به اطاعت كامل از فرمانهاى خدا تفسير كردهاند در حالى كه تقوا آن خداترسى درونى و پاىبند بودن باطنى به اصولى است كه اثرش اطاعت فرمان خداست ؛ تقوا همان چيزى است كه در مراحل نخستين به صورت عدالت ظاهر مىشود و در مراحل عالى به صورت عصمت ، و اينها همه از صفات باطنى است .
كسى كه در برابر اطاعت و گناه بىتفاوت است بىتقواست و آن كس كه پاىبند به