آورده است و در آن ، عنوان « جيران اللّه » را به اين گروه داده است .
سرانجام بعد از بيان همهء گفتنيها در پايان اين خطبه براى اتمام حجّت مىفرمايد :
« من آنچه را مىشنويد مىگويم ( و اتمام حجت مىكنم ) و خداوند را براى خود و شما به يارى مىطلبم و او كفايتكنندهء امور و بهترين حامى ماست » ؛ ( أقول ما تسمعون ، و اللّه المستعان على نفسي و أنفسكم ، و هو حسبنا و نعم الوكيل ! ) .
به اين ترتيب هم به آنها اتمام حجّت مىكند و هم براى موفقيّت آنها دعا مىنمايد و هم توكل خود را بر خدا در همه حال روشن مىسازد .
* * *
نكته طريق سير و سلوك الى اللّه
امام عليه السّلام در اين خطبه بهترين درسها را به سالكان راه حق ، جهت خودسازى مىدهد و آيين سلوك و سير الى اللّه را در جملههاى كوتاه و پرمعنا بيان مىكند .
نخست با ذكر گوشهاى از عذابهاى دردناك دوزخ ، آتش خوف الهى را در دلهاى آنها شعلهور مىسازد ، سپس به آنها هشدار مىدهد كه عمر شما و تندرستى شما عاريتى است ، روزى همه را از شما مىگيرند ، اين فرصت را كه در دست داريد غنيمت شمريد همانگونه كه در حديث معروف از پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و إله : « أغتنم خمسا قبل خمس ؛ حياتك قبل موتك و صحّتك قبل سقمك و فراغك قبل شغلك و شبابك قبل هرمك و غناك قبل فقرك ؛ پنج چيز را قبل از پنج چيز غنيمت شمار ، زندگى خود را قبل از مرگ ، تندرستى خود را قبل از بيمارى و فراغت خاطرت را قبل از گرفتارى و جوانى را قبل از پيرى و غنايت را قبل از فقر » . « 1 »
هامش
( 1 ) . كنز العمال ، حديث شمارهء 43490 و بحار الانوار ، جلد 74 ، صفحهء 75 ( با اندكى تفاوت ) .