شرح و تفسير عذاب هولناك قيامت !
امام عليه السّلام به دنبال سفارشهاى مؤكّدى كه دربارهء تقوا و پرهيزكارى در بخش پيشين گذشت در اين بخش از خطبه اشارات تكاندهندهاى به كيفرهاى سخت آخرت و عذابهاى هولناك دوزخ كرده ، مىفرمايد : « بدانيد اين پوست نازك تن ( انسان ) طاقت آتش دوزخ را ندارد ، بنابراين بر خويشتن رحم كنيد ! » ؛ ( و اعلموا أنّه ليس لهذا الجلد الرّقيق صبر على النّار ، فارحموا نفوسكم ) .
سپس با مقايسهاى ساده و روشن شدّت سوزش فوق العادهء عذاب دوزخ را مجسّم مىسازد و مىفرمايد : « شما اين حقيقت را دربارهء خويش در مصائب دنيا آزمودهايد . آيا ناراحتى يكى از شما را كه خارى به بدنش فرومىرود و يا زمين خوردنى كه او را كمى مجروح مىسازد و يا ريگهاى داغ بيابان ( در فصل گرما ) كه او را آزار مىدهد ، مشاهده كردهايد ؟ ( شما با اين مصائب جزئى ناراحت مىشويد و گاه فريادتان بلند مىشود ، حال فكر كنيد ) چگونه خواهيد بود هنگامى كه در ميان دو طبقه از آتش در كنار سنگهاى گداخته ، در مجاورت شيطان قرار گيريد ؟ » ؛ ( فإنّكم قد جرّبتموها في مصائب الدّنيا .
أفرأيتم جزع أحدكم من الشّوكة « 1 » تصيبه ، و العثرة تدميه « 2 » ، و الرّمضاء « 3 » تحرقه ؟
فكيف إذا كان بين طابقين « 4 » من نار ، ضجيع حجر ، و قرين شيطان ! ) .
هامش
( 1 ) . « شوكة » به معناى خار است ، سپس به سرنيزههاى سربازان و بعد به هرگونه اسلحه اطلاق شده است و چون سلاح نشانهء قدرت و شدت است به هرگونه قدرت ، شوكت اطلاق مىشود .
( 2 ) . « تدميه » از ريشهء « ادماء » به معناى خارج ساختن خون از بدن است .
( 3 ) . « رمضاء » به معناى شدت گرما و همچنين زمينها و سنگهايى است كه بر اثر تابش آفتاب ، داغ و سوزان مىشود .
( 4 ) . « طابقين » تثنيهء « طابق » است و به فتح و كسر باء هردو آمده و به معناى آجر بزرگ و طبقهء ساختمان است و به چيزى كه نان روى آن مىپزند و يا غذا در آن سرخ مىكنند نيز گفته شده و گويا از واژه تابهء فارسى ، گرفته شده است .