( فإنّ العامل به غير علم كالسّائر على غير طريق . فلا يزيده بعده عن الطّريق الواضح إلّا بعدا من حاجته . و العامل بالعلم كالسّائر على الطّريق الواضح ) .
چه تشبيه جالبى ! افراد دانا و نادان هر دو در تلاشند ؛ ولى دانا چون در جادهء اصلى حركت مىكند لحظه به لحظه به مقصد نزديكتر مىشود ؛ ولى نادان چون در بى راهه گام بر مىدارد لحظه به لحظه از مقصد دور تر مىشود و به تعبير ديگر تلاشهاى او نتيجه معكوس دارد .
در سخنان رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله تعبير جالب ديگرى از اين مطلب نقل شده است : « من عمل على غير علم كان ما يفسد اكثر ممّا يصلح ؛ كسى كه بدون آگاهى عملى انجام دهد آن چه را خراب مىكند بيش از آن است كه آباد مىكند » . « 1 » و در حديثى از امام صادق عليه السّلام مىخوانيم : « العامل على غير بصيرة كالسّائر على غير الطّريق لا يزيده سرعة السّير إلّا بعدا ؛ كسى كه بدون آگاهى عمل كند مانند رهروى است كه در غير مسير گام بر مىدارد كه هر چه سريعتر سير كند از مقصد دور تر مىشود » . « 2 » و در پايان اين بخش امام عليه السّلام چنين نتيجه مىگيرد ، مىفرمايد : « حال كه چنين است هر شخص بايد بنگرد آيا ( به سوى مقصد ) پيش مىرود يا به عقب باز مىگردد ؟ ! » ( فلينظر ناظر أسائر هو أم راجع ؟ ! ) .
اين تعبير نشان مىدهد كه افراد نا آگاه نه تنها با تلاشهاى خود به مقصد نزديك نمىشوند بلكه گاهى با تلاشهاى خود درست در جهت ضد آن گام بر مىدارند .
* * *
هامش
( 1 ) اصول كافى ، جلد اوّل ، صفحهء 44 ، باب عمل به غير علم حديث 3 .
( 2 ) همان مدرك ، صفحهء 43 ، حديث 1 .