شرح و تفسير ما درهاى علوم پيامبريم !
بحثهاى گوناگون اين خطبه نشان مىدهد كه مرحوم سيّد رضى مطابق معمول اين خطبه را از بخشهاى خطبه طولانىترى گزينش كرده و به همين دليل ، ارتباط ميان بخشهاى اين خطبه اندكى پيچيده است .
امام عليه السّلام براى بيان فضايل اهل بيت عليهم السّلام نخست به سراغ مقدمهاى مىرود و اوصافى از نيكان هدايت يافته و منحرفان گمراه بيان مىكند ، نخست مىفرمايد :
« عاقل با چشم دل ، پايان كار را مىنگرد و اعماق و بلندىهاى آن را درك مىكند » ( و ناظر « 1 » قلب اللّبيب « 2 » به يبصر أمده ، و يعرف غوره و نجده « 3 » ) .
اشاره به اين كه انسان عاقل به ظواهر امر قناعت نمىكند ؛ بلكه سعى مىكند فراز و نشيبها و عاقب كار را بنگرد و مسير خود را به درستى تعيين كند ؛ از بيراهه نرود و در كنار پرتگاهها گام برندارد .
سپس مىافزايد : « دعوت كنندهاى دعوت ( به حق ) كرد و رهبرى به امر سرپرستى قيام نمود . اكنون بر شما لازم است دعوت او را اجابت كنيد و از رهبرتان پيروى نماييد » ( داع دعا ، و راع رعى ، فاستجيبوا للدّاعي ، و اتّبعوا الرّاعي ) .
روشن است كه منظور از دعوت كننده ، پيامبر اسلام صلّى اللّه عليه و آله است كه اساس و بنيان اسلام را بنا نهاد و منظور از راعى ، امام أمير المؤمنين عليه السّلام است كه سرپرستى امّت را به فرمان خدا و پيامبر صلّى اللّه عليه و آله بر عهده گرفت .
اين سخن اشاره به آن دارد كه اگر با دقت بنگريد هم پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله را مىشناسيد و
هامش
( 1 ) « ناظر » به معناى سياهى چشم است كه در وسط آن مردمك واقع شده است .
( 2 ) « لبيب » از مادهء « لبّ » ( بر وزن حبّ ) به معناى مغز است و « لبيب » به كسى گفته مىشود كه خردمند و عاقل و هوشيار باشد .
( 3 ) « نجد » به معناى زمين مرتفع است .