قدوم خود در سراى ديگر جايى فراهم ساز و براى آن روزت چيزى از پيش بفرست » ( كما تدين تدان ، و كما تزرع تحصد ، و ما قدّمت اليوم تقدم عليه غدا ، فامهد « 1 » لقدمك ، و قدّم ليومك ) .
چگونه انسان مىتواند به ديگران ظلم و ستم كند و جزاى نيكى را به بدى بدهد ولى از خداوند انتظار داشته باشد جزاى اعمال بد او را به نيكى بدهد ؟ و چگونه انسان مىتواند بذر خام بپاشد و انتظار داشته باشد گل درو كند و به گفتهء شاعر :
تخم گل كاشتى آخر گل شد * بر سرش نغمه سرا بلبل شد
خار كشتى ثمرت خار دهد * خار جز خار كجا بار دهد ؟
در زمين دل خود كشتى خار * خار بار آمد و دادت آزار !
در واقع اين اندرزها از آيات قرآنى و روايات نبوى مايه مىگيرد ؛ آن جا كه خدا را «
« مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ »
» و دنيا را « مزرعهء آخرت » مىشمريم و در سورهء « حشر » مىفرمايد :
« وَ لْتَنْظُرْ نَفْسٌ ما قَدَّمَتْ لِغَدٍ »
؛ هركس بايد بنگرد كه براى فردايش چه چيز از پيش فرستاد » . « 2 » و در سورهء « بقره » مىخوانيم : «
« وَ ما تُقَدِّمُوا لِأَنْفُسِكُمْ مِنْ خَيْرٍ تَجِدُوهُ عِنْدَ اللَّهِ »
؛ و هر كار خيرى را براى خود از پيش مىفرستيد ، آن را نزد خدا ( در سراى ديگر ) خواهيد يافت » . « 3 » و امام عليه السّلام در پايان اين بخش به همان مطلبى كه در آغاز از آن شروع كرد باز مىگرداند و مخاطبان خويش را از خواب غفلت بيدار مىكند و به جدّ و جهد وا مىدارد و مىفرمايد :
« به هوش باش ، به هوش باش اى شنونده ! و كوشش و تلاش كن اى غافل و ( بدان ) هيچ كس مانند شخص آگاه تو را از حقايق امور با خبر نمىسازد ! » ( فالحذر الحذر أيّها
هامش
( 1 ) « فامهد » از مادهء « مهد » ( بر وزن عهد ) در اصل به معناى گاهواره يا محلى است كه براى كودك آماده مىكنند ، سپس به معناى آماده سازى به كار رفته است كه در خطبه ياد شده نيز به همين معناست .
( 2 ) حشر ، آيهء 18 .
( 3 ) بقره ، آيهء 110 .