بخش اوّل
و هو في مهلة من اللّه يهوي مع الغافلين ، و يغدو مع المذنبين ، بلا سبيل قاصد ، و لا إمام قائد .
ترجمه
: او ( انسان گمراه ) در اين چند روزى كه خدا به او مهلت داده ( تا با اعمال صالح ، سعادت جاودان را براى خود فراهم سازد ) پيوسته با غافلان به سوى سقوط مىرود و همه روز با گنهكاران بسر مىبرد ؛ بى آن كه در طريقى گام نهد كه او را به حق رساند يا پيشوايى برگزيند كه قائد و راهنماى او باشد .
شرح و تفسير انسانهاى گمراه و غافل
همان گونه كه در بيان سند خطبه اشاره شد ، بعضى از شارحان نهج البلاغه گفتهاند :
اين خطبه را امام عليه السّلام در حال حركت به سوى « بصره » براى خاموش كردن فتنه « طلحه و زبير و عايشه » ايراد و نصايح مؤثرى براى بيدارى همگان بيان فرموده است .
در اين بخش ، از انسانهاى گمراه - كه نمونهء روشن آن آتش افروزان « جنگ جمل » بودند - سخن مىگويد و چهار وصف از اوصاف آنها را بيان مىدارد ؛ مىفرمايد :
« او ( انسان گمراه ) در اين چند روزى كه خدا به او مهلت داده ( تا با اعمال صالح ، سعادت جاويدان را براى خود فراهم سازد ) پيوسته با غافلان به سوى سقوط مىرود و همه روز با گنهكاران به سر مىبرد ، بى آن كه در طريقى گام نهد كه او را به حق رساند ، يا