ترديد در او راه دارد ، و نه كفر در دين و آيينش و نه مىتوان خلفت ( با عظمت ) او را انكار كرد . شهادت كسى كه نيّتش راست ، درونش پاك ، يقينش خالص ، و ميزان عملش ( با ايمان و اعمال صالح ) سنگين است .
و گواهى مىدهم كه محمّد صلّى اللّه عليه و آله بنده و فرستادهء برگزيده او از ميان خلايق است كه براى تشريح حقايق آيين الهى انتخاب شد و به ويژگىهاى خاص اخلاقى آراسته گرديد ؛ براى رساندن رسالتهايى كريمانه الهى برگزيده شد و نشانههاى هدايت به وسيله او آشكار گشت و تاريكىهاى جهل و ضلالت به وجود او روشنى يافت .
شرح و تفسير عظمت خداوند و كرامت پيامبرش
همان گونه كه اشاره شد ، امام عليه السّلام در آغاز اين خطبه و در عبارات كوتاه و پر معنايى پنج وصف از اوصاف جمال و جلال او را بيان مىدارد ؛ مىفرمايد : « هيچ كار ، خداوند را به خود مشغول نمىسازد ( تا از كار ديگرى باز ماند ) و گذشت زمان ، دگرگونى در او ايجاد نمىكند ؛ مكانى او را در بر نمىگيرد ، و هيچ زبانى قادر بر وصف او نيست » ( لا يشغله شأن ، و لا يغيّره زمان ، و لا يحويه « 1 » مكان ، و لا يصفه لسان ) .
اين اوصاف چهار گانه همگى از نامتناهى بودن ذات پاك او سرچشمه مىگيرد . كسى كه علم و قدرتش محدود است هنگامى كه به چيزى مىپردازد و علم و قدرت خود را در راه انجام آن به كار مىگيرد به طور طبيعى از كار ديگر باز مىماند ؛ ولى ذات پاك خداوند در يك لحظه به تدبير تمام جهان هستى مىپردازد ، راز و نياز بندگان را مىشنود و خواستههاى آنها را مىداند و از آنجا كه نامحدود است و جامع جميع كمالات است دگرگونى در او راه ندارد ؛ زيرا دگرگونىها يا به سوى كمال است يا به سوى نقصان و هيچ كدام در آن ذات نامتناهى راه ندارد .
هامش
( 1 ) « يحوى » از مادهء « حوايه » ( بر وزن شفاعت ) به معناى احاطه و استيلا بر چيزى است .