يافتند و اموال بيت المال به ملك خصوصى آنها در آمد و فرياد محرومان به آسمان بلند شد . بعد از او خورشيد فروزان عدالت از پشت ابرهاى تيره نمايان گشت و حكومت اسلامى به شكل حكومت عصر پيغمبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله در آمد .
در اين كه جملههاى سه گانهء اوّل ، عطف تفسيرى است و يك مطلب را ( طلوع خورشيد ولايت حق ) با چند تعبير بيان مىكند يا هر يك اشاره به نكتهاى است ، در ميان مفسّران نهج البلاغه گفتگوست ؛ ولى حق اين است كه هر يك معناى خاص خود را دارد ؛ زيرا خورشيد به هنگام طلوع ، سه مرحله را مىپيمايد : نخست بيرون آمدن از پشت افق ، سپس گسترده شدن شعاع آن بر پهنه زمين و سرانجام بالا آمدن و در وسط آسمان قرار گرفتن و آشكار شدن براى همگان است .
اين جملههاى سه گانه هر يك اشاره به يكى از اين مراحل سه گانه دارد ؛ يعنى خورشيد ولايت طلوع كرد و شعاع خود را بر صفحه زمين گسترانيد و سپس بالا آمد و در دل آسمان جاى گرفت .
و در ادامه مىافزايد : « خداوند گروهى را به گروه ديگر مبدّل ساخت و روزگار ديگرى را به جاى روزگار موجود نشاند و ما از پيش در انتظار دگرگونىهايى بوديم ؛ همچون كسى كه در خشكسالى در انتظار باران باشد » ( و استبدل اللّه بقوم قوما ، و بيوم يوما ؛ و انتظرنا الغير انتظار المجدب المطر ) .
اين تعبيرات به خوبى نشان مىدهد كه حوادث مربوط به عثمان ، غير منتظره نبود ؛ زيرا هر شخص هوشيارى پيش بينى مىكرد كه اين حكومت فاميلى كه همهء مقدرات يك كشور پهناور را به دست يك فاميل و اقوام و بستگان خود بسپارد پايدار نخواهد ماند ، و نطفهء يك شورش و قيام عمومى را در دل خود پرورش مىدهد . اين يك سنت الهى در تمام طول تاريخ است .
آنها كه بر اين سخن ايراد گرفتهاند كه آيا على عليه السّلام انتظار قتل عثمان را مىكشيد ؟ از نكتهء بالا غفلت كردهاند كه اين گونه حوادث براى هيچ هوشيارى دور از انتظار نيست و به
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 53
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٥٣