2 - ايراد عمدهء كار شورشيان
بى شك ، شورشى كه بر ضدّ عثمان به پا شد ، بسيار ريشهدار بود ؛ زيرا طرفداران عثمان و بستگان و ياران او - در ميان مردم مدينه كم نبودند - نتوانستند در برابر آن بايستند و گروه مهاجران و انصار ، غالبا تماشاچى اين صحنه بودند . دليل آن هم روشن است ؛ زيرا كمتر كسى بود كه از حكومت عثمان ، دل خوشى داشته باشد ؛ جز همان گروه خويشاوندان و اطرافيان او كه بر مقامات و بيت المال چنگ انداخته بودند و به يغما مىبردند .
هر محقّق بىطرفى كارهاى دوران خلافت عثمان را غير قابل توجيه مىداند ؛ به همين دليل ، شايسته بود قبل از آنى كه شورشى از قشرهاى پايين برخيزد ، بزرگان صحابه از مهاجرين و انصار ، او را به محاكمه دعوت مىكردند تا كار به دست تودهء مردم نيفتد .
بنابر اين ، ايراد عمدهء كار شورشيان اين است كه خارج از محور قوانين قضايى اسلام ، به طور خودسرانه عمل كردند و همان گونه كه گفتيم مىبايست محاكمه به دست بزرگان صحابه انجام مىشد و اگر امير مؤمنان على عليه السّلام در خطبهء ياد شده مىفرمايد : « اگر اوضاع آرام شود ، من متخلّفان را كيفر خواهم داد » به جهت همين موضوع است ؛ همان گونه كه آن حضرت در مدّت محاصرهء عثمان ، براى خاموش كردن اين آتش ، تلاش و كوشش فراوانى كرد و فرزندانش حسن و حسين را براى اين كار فرستاد .
بنابر اين ، جوابى كه حضرت در اين خطبه بيان فرموده ، حساب شده و هماهنگ با قوانين قضايى اسلام است .
* * *