آيا با اين حال شما قدرتى بر اجراى خواستههاى خود داريد ، اين كار ( قيام شورشيان در برابر عثمان ) كار دوران جاهليّت بود و اين گروه پشتيبانهايى دارند و اگر حركتى ( براى مجازات قاتلان ) صورت گيرد ، مردم به چند گروه تقسيم مىشوند : گروهى همان را مىخواهند كه شما مىخواهيد و گروهى رأىشان بر خلاف رأى شماست و گروه سوّمى نه با شما هستند نه با آنها ( و به اين ترتيب شكاف عميقى در جامعهء اسلامى رخ مىدهد ) بنابر اين صبر كنيد تا مردم آرام گيرند و دلها از تب و تاب بيفتد و حقوق به آسانى گرفته شود ، مرا آسوده بگذاريد و به من فشار نياوريد و ببينيد چه دستورى از سوى من براى شما مىآيد . كارى نكنيد كه قدرت ما را تضعيف كند و شوكت ما را فرو ريزد و سستى و ذلّت به بار آورد . من ( در برابر اين گروه ) تا آن جا كه ممكن است خويشتندارى مىكنم امّا اگر راه ديگرى نيابم ، آخرين درمان ، داغ كردن و سوزاندن ( محل زخم ) است !
شرح و تفسير علل تأخير در مجازات قاتلان عثمان
اين خطبه ، چنان كه در آغاز آن گفته شد ، پاسخى است براى ايرادى كه گروهى از صحابه و ياران آن حضرت مطرح مىساختند و آن ، اين كه چرا امام عليه السّلام دربارهء مجازات قاتلان عثمان ، اقدام نمىكند ؟ امام عليه السّلام ضمن يك تحليل بسيار دقيق و حساب شده ، مطلب را موشكافى كرده و به آنها پاسخ مىگويد . نخست مىفرمايد : « برادران من ! از آن چه شما مىدانيد من بىاطلاع نيستم ؛ ولى چگونه مىتوانم ( در شرايط فعلى ) قدرت بر اين كار را به دست آورم ؟ » ( يا إخوتاه ! إنّي لست أجهل ما تعلمون ، و لكن كيف لي بقوّة ) .
بسيار مىشود كه ايراد كنندگان بر پيشوايان دين ، تصورشان اين است كه به نكتهء تازهاى دست يافتهاند كه اگر رعايت بشود به مصلحت جامعه اسلامى است . آنها در واقع مو را مىبينند و از پيچش آن غافلند ! به ابرو نگاه مىكنند و از اشارتهاى آن بىخبرند و