شرح و تفسير دليل اصلى عقب ماندگى
امام عليه السّلام در اين بخش از خطبه - كه بخش پايانى آن است - بعد از بيان سرنوشت شوم و مرگبار بنىاميّه به بيان سرنوشت گروهى از پيروان حق مىپردازد كه در حمايت حق سستى كردند و به علت همين سستى ، دشمنان سالها بر آنها مسلّط شدند و سرنوشتى همچون بنى اسرائيل در سرزمين تيه پيدا كردند ؛ مىفرمايد : « اى مردم ، اگر دست از حمايت يكديگر ، در يارى حق ، بر نمىداشتيد و در تضعيف باطل سستى نمىكرديد ، هيچگاه كسانى كه در حدّ شما نيستند در نابودى شما طمع نمىكردند و آنها كه بر شما مسلّط گشتند ، مسلّط نمىشدند » ( أيّها النّاس ، لو لم تتخاذلوا عن نصر الحقّ ، و لم تهنوا عن توهين الباطل ، لم يطمع فيكم من ليس مثلكم ، و لم يقو من قوي عليكم ) .
اين سخن ، اشاره به سلطهء معاويه و يارانش بر اصحاب حضرت در زمان آن حضرت ( به صورت محدود ) و بعد از آن حضرت ( به صورت نامحدود است ) .
آن چه امام عليه السّلام در اين عبارت بيان كرده ، مخصوص آن عصر و زمان نيست ؛ بلكه يك اصل كلى براى همه اعصار و قرون است كه پيشرفت و قدرت باطل به سبب سستى و اختلاف طرفداران حق است ؛ و گر نه با پايگاه محكمى كه دارند قطعا بر طرفداران باطل پيروز خواهند شد .
سپس امام عليه السّلام در ادامهء اين سخن ، اين گروه را به بنى اسرائيل تشبيه مىكند كه بر اثر دورى از حق در تيه ( بخشى از بيابان صحراى سينا ) سرگردان شدند ؛ مىفرمايد : « ولى شما همچون بنى اسرائيل به ( سبب ترك يارى حق ) در حيرت و سرگردانى فرو رفتيد . به جانم سوگند ! سرگردانى شما بعد از من چند برابر خواهد شد ؛ چرا كه حق را پشت سر انداختيد و از نزديكترين افراد ( به پيامبر صلّى اللّه عليه و آله كه اشاره به خود آن حضرت است ) بريده و