امروز با چشم خود مىبينيم بسيارى از ربا خواران به انواع حيلهها متوسّل مىشوند ؛ گاه به اسم فروختن اسكناس به اسكناس ؛ گاه از طريق « ضمّ ضميمه » يعنى شىء ارزانى را به مال مورد نظر ضميمه كردن و آن را به قيمتهاى گزاف فروختن ؛ گاهى به نام كارمزد و گاه بيع شرطهاى دروغين يا حق العمل و پورسانت و جريمهء دير كرد و بهانهء تورم و امثال اين عناوين كاذبه ربا را حلال مىشمرند و كار به جايى رسيده كه تحقق حديث معروف پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله را كاملا احساس مىكنيم كه فرمود :
« يأتي على النّاس زمان لّا يبقى أحد إلّا أكل الرّبا فإن لم يأكله أصابه من غباره « 1 » ؛ زمانى بر مردم مىرسد كه ربا دامان همه را مىگيرد ؛ حتى كسانى كه از آن بر كنارند گرد و غبارش بر دامانشان مىنشيند » .
به يقين ، اين نوع مخالفت با قوانين الهى از مخالفت صريح و آشكار بدتر و خطرناكتر است ؛ زيرا ممكن است به سرعت در جامعه فراگير شود ، بى آن كه به مانعى برخورد كند ؛ در حالى كه گناهان آشكار چنين نيست و در يك جامعه مذهبى با موانع زيادى برخورد مىكند . افزون بر اين ، اين گونه فرار از قانون ، گناه مضاعفى است ؛ هم گناه ربا خوارى است و هم ريا كارى و بازى با احكام دين .
به تعبير ديگر ، در اين نوع فرار از قانون ، تنها صورتى از قانون و حكم الهى باقى مىماند ؛ بى آن كه محتوا و فلسفهء آن وجود داشته باشد ؛ مثلا تحريم ربا خوارى به دليل مفاسد زيادى است كه در نظام اقتصادى جامعه به وجود مىآيد و سبب فاصلهء طبقاتى و ثروتمندتر شدن ثروتمندان و فقيرتر شدن فقيران مىگردد ؛ به همين جهت زشتى آن از زناى با محارم بيشتر شمرده شده و به جنگ با خدا معرفى شده است و در احاديث اسلامى ، هفت نوع مفسدهء مختلف براى آن ذكر شده كه در بحث ربا شرح دادهايم . « 2 » آيا با يك صورت سازى و مثلا اضافه كردن يك سير نبات يا يك قوطى كبريت با يك
هامش
( 1 ) مستدرك الوسائل ، جلد 13 ، صفحهء 333 .
( 2 ) به كتاب « ربا و بانكدارى » تأليف « آية اللّه العظمى مكارم شيرازى » مراجعه كنيد .