و در جاى ديگر مىفرمايد : «
« وَ الْبَلَدُ الطَّيِّبُ يَخْرُجُ نَباتُهُ بِإِذْنِ رَبِّهِ وَ الَّذِي خَبُثَ لا يَخْرُجُ إِلَّا نَكِداً »
؛ سرزمين پاكيزه گياهش ( پاكيزه ) به فرمان پروردگار مىرويد ؛ اما سرزمين خبيث و بد جز گياه ناچيز و بى ارزش از آن نمىرويد » . « 1 » در روايات اسلامى و كلمات فقها نيز اين مسأله ديده مىشود :
امير مؤمنان على عليه السّلام مىفرمايد : « ما أضمر أحد شيئا إلّا ظهر في فلتات لسانه و صفحات وجهه ؛ كسى چيزى را در دل پنهان نمىكند مگر اين كه در سخنانى كه از دهانش بيرون مىپرد و در چهرهاش ، آشكار مىشود » . « 2 » فقها نيز در بحث عدالت مىگويند : حسن ظاهر و عمل به وظايف شرع حكايت از وجود ملكهء عدالت در باطن مىكند .
جالب اين كه در عصر ما وسايلى ساختهاند به نام دروغ سنج كه از تغيير حركات نبض و قلب و فشار خون و غير آن مىتوان راستگو بودن يا دروغگو بودن شخص را به هنگامى كه مطلبى را اظهار مىدارد ، شناخت .
همان گونه كه اشاره شد اين قاعدهء كلى مانند ساير قواعد بدون استثنا نيست ؛ زيرا افرادى هستند بسيار پيچيده و به تعبير عاميانه « تودار » كه به آسانى نمىتوان آنها را از اعمالشان شناخت ؛ چنان ريا كار و متظاهر و مردم فريبند كه گاه افراد عاقل و هوشيار را نيز به خطا مىافكنند و به همين جهت امام عليه السّلام در ادامهء سخن چنين مىفرمايد : « پيامبر راستگو صلّى اللّه عليه و آله فرمود : گاه خداوند بندهاى را دوست دارد ولى عملش را مبغوض مىشمرد و گاه عملش را دوست دارد و شخصش را مبغوض مىداند » ( و قد قال الرّسول الصّادق - صلّى اللّه عليه و آله - : « إنّ اللّه يحبّ العبد ، و يبغض عمله ، و يحبّ العمل و يبغض بدنه » ) .
دليل جدايى ظاهر از باطن و عمل از عقيده در اين گونه موارد ، عوامل فوق العادهاى
هامش
( 1 ) اعراف ، آيهء 58 .
( 2 ) كلمات قصار ، 26 .