اختصاص مىداد و از دشمنانش دريغ مىداشت ولى چون ارزشى ندارد آن را به هر كس مىدهد . سپس اضافه مىكند : « خوبىهايش كم ، و شرّ آن آماده ( و فراوان ) جمعش ، رو به فنا و ملك و حكومتش رو به زوال ، و آبادىاش رو به ويرانى است » ( خيرها زهيد و شرّها عتيد « 1 » . و جمعها ينفد ، و ملكها يسلب ، و عامرها يخرب ) .
و عجب اين كه اين دگرگونيها و زوال نعمتها و بر باد رفتن حكومتها و ويرانى آباديها ، هميشه جنبهء تدريجى ندارد بلكه گاهى در يك ساعت و حتى در يك لحظه همه چيز دگرگون مىشود و تاريخ بشر مملوّ است از اين صحنههاى وحشتآور و عبرتانگيز .
با اين حال چگونه عاقل مىتواند به آن دل ببندد ؟ و بر نعمتهايش تكيه كند ؟ از اقبال دنيا شاد و از ادبارش غمگين شود ؟
و در ادامهء اين بحث ، مطلب را به صورت سؤال مطرح مىكند ، تا پاسخ آن از درون دلهاى مخاطبين برخيزد و اثر عميق خود را بگذارد ، مىفرمايد : « چه ارزشى دارد سرايى كه همچون عمارتهاى فرسوده در حال فروريختن است ! و چه خوبى دارد ، عمرهايى كه همچون زاد و توشه ( مختصر ) پايان مىگيرد ، و زندگىهايى كه همچون ايّام سفر به آخر مىرسد ! » ( فما خير دار تنقض نقض البناء ، و عمر يفنى فيها فناء الزّاد ، و مدّة تنقطع انقطاع السّير ! ) .
امام عليه السّلام در اين سه تشبيه ، نهايت فصاحت و بلاغت را به كار برده است :
نخست دنيا را به خانهء كهنه و فرسودهاى تشبيه مىكند كه ديوارهايش شكافته و سقفهايش در حال فروريختن است .
و عمر انسان را به سفرهاى تشبيه مىكند كه گروهى بر سر آن مىنشينند و
هامش
( 1 ) « عتيد » از مادّهء « عتاد » ( بر وزن جواب ) به معنى مهيّا و فراهم شدن است و گاه به معنى ذخيره كردن نيز مىآيد .