است مأموران قبض روح آنها هم مختلف باشند و براى قبض روح انسان بسيار والايى ، همچون پيامبر صلّى اللّه عليه و آله شخص عزرائيل كه فرشتهء بزرگ مرگ است اقدام كند « 1 » .
2 - چگونگى قبض ارواح
همان گونه كه ورود روح در بدن بر ما مبهم است مسألهء قبض روح نيز چندان روشن است ، همين اندازه مىدانيم كه به هنگام قبض روح رابطهء روح از جسم بريده مىشود اما چگونه و به چه صورت ؟ دقيقا روشن نيست .
آنچه در روايات اسلامى آمده است به نظر مىرسد تشبيهات و اشاراتى باشد و گر نه براى ما زندانيان عالم ماده درك اين گونه مسائل كه به عالم ماوراء طبيعت ارتباط دارد مشكل است .
آيا فرشتهء مرگ در جايى قرار گرفته - همان گونه كه در بعضى از روايات آمده - و تمام دنيا براى او مانند كف دست است و هر كس فرمان مرگ او صادر شده از ميان جمعيّت مىگيرد و قبض روح مىكند ، يا اين كه فرشتگان قبض ارواح در جهان پراكندهاند و به موقع به سراغ شكارهاى خود مىروند ؟
در خطبهء بالا در خصوص بچّههايى كه در دوران جنينى قبض روح مىشوند سه احتمال ذكر شده بود : نخست اين كه فرشتهء مرگ وارد شكم مادر مىشود ، ديگر اين كه از بيرون ، روح جنين را به سوى خود فرا مىخواند و سوّم اين كه از آغاز در كنار جنين در شكم مادر ساكن است و اين كه امام هيچ احتمال را بر ديگرى ترجيح نداده اشاره به اين حقيقت است كه درك جزئيات اين امور براى
هامش
( 1 ) در حديثى از على عليه السّلام به اين معنا اشاره شده است ( بحار الأنوار ، جلد 6 ، صفحهء 142 ، حديث 6 ) .